Verzet.org - Jiddische wereld. Opkomst en ondergang van een vergeten volk (Paul Kriwaczek)

Afbeelding hiernaast: oorspronkelijke boekomslag van de engelstalige uitgave uit 2005

Joden leven al bijna duizend jaar in Midden- en Oost-Europa. In die jaren creëerden zij een beschaving, met haar eigen taal, literatuur, wetten en gebruiken. Dit alles leverde een grote bijdrage aan de geschiedenis van dit continent. Toch herinneren de meeste mensen zich deze Jiddische wereld alleen maar door haar tragische laatste eeuw.

Jiddische wereld is het levensverhaal van de welvarende en succesvolle jiddische beschaving die ooit muntmeesters, diplomatieke adviseurs, artsen en ingenieurs, maar ook muziekdocenten, dichters en filosofen leverde aan de koningshuizen en regeringen van Europa - en deelnam aan de beslissende gebeurtenissen in de Europese geschiedenis.

Aan de hand van anekdotes, reisverhalen en interviews schreef Paul Kriwaczek een indrukwekkend portret van een beschaving die in vergetelheid is geraakt.

Paul Kriwaczek [blz. 16-17]:
"Wier geschiedenis is het dan wel, die duizend jaar dat er Joden in Midden- en Oost-Europa gewoond hebben? De overlevenden zijn weggetrokken en hebben elders onderdak gezocht. En ze hebben merendeels weinig belangstelling aan de dag gelegd voor het achterhalen van de juiste bijzonderheden van wat in hun ogen niets anders is dan een treurige historie van eindeloze vervolging en onderdrukking. Degenen die in een ander gastland zijn gaan wonen, hebben de geschiedenis van hun nieuwe vaderland geleerd, of het nu Frankrijk, Engeland, Argentinië, Australië of de Verenigde Staten was. Intussen volgen de orthodoxen hun eigen agenda en bewaren ze alleen de herinnering aan rabbijnen en voorvallen die een bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van hun eigen vorm van geloof. De sefardische Joden, die oorspronkelijk afkomstig waren uit Spanje maar zich daarna verspreid hebben over Noord-Afrika, Turkije, de Nederlanden en het zeventiende-eeuwse Engeland, hebben hun eigen specifieke verleden om op terug te zien. Zo kon het gebeuren dat het verleden van een heel volk uit het geheugen is weggezakt. Vierhonderd jaar geleden schreef rabbijn David Gans' uit Praag: `Het lijkt wel alsof we allemaal gisteren geboren zijn.' Er is weinig veranderd.

Dit boek is een poging om dat geheugenverlies te doorgronden en te proberen dat Jiddische verleden aan de vergetelheid te ontrukken, om enkele van de aanwijzingen waarmee de historici ons afschepen met elkaar te verbinden en vast te stellen hoeveel van bet Jiddische verhaal we vergeten zijn.

We zijn vergeten hoe het Romeinse Rijk een uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika afkomstig volk omgevormd heeft tot een Europees volk, hoe de deling van dat rijk de Joden verdeelde in westerse en oosterse verwantschapslijnen, hoe ze beide de invloed ondergingen van de staten die op bet Romeinse Rijk volgden, totdat ze zich eeuwen later in Midden-Europa weer vermengden en opnieuw versmolten tot het Jiddisch sprekende volk, of bet Jiddische volk, zoals ik hen kortheidshalve zal noemen. Het woord Jiddisch betekent in de Jiddische taal gewoon Joods. Het duidt deze taal aan, alsmede de mensen die die taal spreken, de cultuur die zij draagt en de civilisatie die de sprekers van die taal opbouwden, zoals dat ook geldt voor Engels en Frans.

Wij zijn vergeten dat de Jiddisch sprekende Joden niet alleen een godsdienstige en taalkundige minderheid waren, maar een Europees volk, uiteindelijk talrijker dan heel veel andere, talrijker zelfs dan de Bosniërs, Kroaten, Denen, Esten, Letten, Slowaken, Slovenen en Zwitsers. Sterker nog, hun bijdrage aan de economische, maatschappelijke en intellectuele ontwikkeling van Midden- en Oost-Europa was zo groot dat ze in geen enkele verhouding stond tot hun aantal. Het Jiddische volk dient gerekend te worden tot de grondleggers van Europa. (En dan te bedenken dat Ierland, Spanje, Italië en Polen erop aangedrongen hebben dat in de ontwerpgrondwet van de Europese Unie `de christelijke wortels van Europa' vermeld zouden worden.)"

Paul Kriwaczek werd in 1937 in Wenen geboren, en vluchtte op tweejarige leeftijd met zijn ouders naar Engeland. Na een opleiding tot tandarts maakte hij lange reizen door Azië en Afrika, waarna hij als programmamaker bij de BBC werkte. Hij maakte onder meer documentaires over de islam en schreef een boek over de kunst van het filmen.

Over Jiddische wereld:
`Een hoogst plezierige en positieve beschrijving van de wijze waarop de Joodse cultuur gestalte heeft gegeven aan de Europese geschiedenis en vice versa.' - The Sunday Telegraph

Ten oneindige hoeveelheid fascinerende details.'- Publishers Weekly