Verzet.org - Wording en strijd van het socialistisch vakverbond van Antwerpen (Geert van Goethem)

Het zal nog duren tot 1914, wanneer de schoolplicht zal verlengd worden van 6 naar 14 jaar. Kinderarbeid wordt pas echt bij wet afgeschaft wanneer op 29 juni 1983 de schoolplicht wordt gebracht op 18 jaar. De burgerlijke meerderjarigheid werd van 21 jaar teruggebracht tot 18 jaar (Wet van 19 januari 1990). In 1918 werd het algemeen stemrecht ingevoerd en de leeftijd verlaagd van 25 jaar naar 21 jaar, in 1981 van 21 jaar naar 18 jaar. Vrouwen verkregen stemrecht in 1948. In België is stemmen nog steeds verplicht. Zie ook hier: Evolutie van het stemrecht (België).

Voorwoord door Geert Van Goethem.

Afbeelding hiernaast: Vic Thijs, (1907, Antwerpen - 1977, Deurne)

Op 23 april 1971 hadden Vic Thijs en Ger Schmook een gesprek over de geschiedschrijving van de socialistische beweging van Antwerpen. Ze wensten dat er een vervolg zou geschreven worden op het klassieke werk van Albert Van Laar 'Geschiedenis van de Arbeidersbeweging te Antwerpen en omliggende', dat in 1926 door Ontwikkeling was uitgegeven. Thijs en Schmook zagen in dat de methode van Van Laar moest worden aangepast. Ze zouden "niet in detail gaan', en een synthese brengen van de verschillende elementen van de beweging, met 1961 als einddatum. Er werd een werkgroep (GESABA) gesticht, die in opdracht van de Socialistische Gemeenschappelijke Actie aan het werk toog. Als streefdatum voor de publikatie werd 1974 vooropgesteld. [In 1967 bracht Vic Thijs zijn 20 jaar syndicale kroniek uit zie hier op Verzet.org].

Twintig jaar verder was er nog steeds geen vervolg op het werk van Van Laar. Alle pogingen om een globale geschiedenis van het Antwerpse socialisme te schrijven faalden en dat hoeft niemand te verwonderen. De beweging werd na de Eerste Wereldoorlog zo groot en de socialisten waren op zoveel verschillende terreinen actief, dat een globaal overzicht ofwel oppervlakkig ofwel zou verdrinken in de details.

Dit boek over de geschiedenis Antwerpse ABVV kan dus gezien worden als een aanvulling op het werk van Van Laar en op het boek Met vallen en opstaan van Mieke Sertyn en Hilde Verheyen over de geschiedenis van de socialistische mutualiteiten van Antwerpen. Dit laatste werk is het belangrijkste resultaat van een BTK-ploeg, die in 1980 op het initiatief van GESABA professioneel ging ondersteunen, via de vzw CESCO, waarvan de toenmalige Algemeen Secretaris van het ABVV Frans Vijt afgevaardigd beheerder was. De historische afdeling van CESCO ging echter snel ter ziele en de pogingen tot historiografie van het Antwerps socialisme vielen stil.

In september 1988 ging dan een nieuw historisch initiatief van start in Antwerpen. Het Archief en Museum van de Socialistische Arbeidersbeweging (AMSAB), dat sinds 1980 in Gent werd uitgebouwd opende in Antwerpen een filiaal, het Centrum Louis Major. Dit AMSAB-centrum ontstond uit een samenwerkingsverband tussen AMSAB en de vzw "Stichting Louis Major", van o.a. Marcel Schoeters, Emiel Vermeiren, Egide Baudet en Jacques Van den Berghe. Dank zij de medewerking van het Antwerpse stadsbestuur en in het bijzonder Freddy Nolf, Yvonne Juliams, John Mangelschots en Bob Cools, werd een oplossing gevonden voor de huisvesting. Ons centrum kreeg tot opdracht de papieren van wijlen Louis Major te beheren, een bibliotheek en archief uit te bouwen en het onderzoek naar de geschiedenis van de beweging in Antwerpen te stimuleren.

Dit boek kadert dus in deze opdracht en is de eerste Antwerpse AMSAB-publikatie. Het werd geschreven in opdracht van Rene Geybels en Bruno Beels van het ABVV en wordt begeleid door een reizende tentoonstelling. De keuze om het interprofessionele niveau te bestuderen was geen evidentie. Het ABVV-archief ging volledig verloren, waardoor we ons nagenoeg volledig dienden te baseren op gedrukte bronnen. Een historiografie van het ABVV dient zich ook te baseren op de ontwikkelingen van de beroepscentrales. Een evenwichtige weergave van de inbreng van de tientallen beroepsgroepen was een moeilijke opgave, die voor discussie vatbaar is. De keuze om, ondanks een aantal handicaps, toch het interprofessionele niveau te bestuderen, was dan ook ten dele een ideologische. De overtuiging namelijk, dat de rol van een vakbeweging breder is dan het enge beroepsveld en dat het geheel meer is dan de som van de delen.

We hopen dat we met deze publikatie een stukje van de droom van Schmook en zijn vrienden realiseren en dat we een nieuw deel toevoegen aan de mozaïek waarvan de eerste steentjes in 1926 door Albert Van Laar werden ingekleurd.

Tegen allen door Geert van Goethem [blz. 83-84] (Camille Huysmans en de Spaanse Burgeroorlog)

Afbeelding hiernaast: De verrechtsing van de Vlaamse Beweging en het opkomend fascisme vond in Antwerps burgemeester Camille Huysmans een onmiddellijk en onverbiddelijk tegenstander. Na de Reichskristallnacht in Duitsland van 9 november 1938 gaat het met het Antwerpse Volksverwering van René Lambrichts van kwaad naar erger. Al de dag later, op 10 november, eisen op een meeting in het Sint Janspaleis te Antwerpen, Lambrichts, Vanniesbecq en Van Dijck op tot het ontslag van de socialistische 'Jodenburgemeester' Camille Huysmans die geregeld uithaalde naar de antisemieten van Volksverwering, REX, VNV en Verdinaso, en maakt Huysmans zich regelmatig de kop van jut van extreemrechts. Op 6 december 1938 wordt andermaal een meeting in Borgerhout gehouden met als thema: "120.000 joden en 120.000 werklozen". Ook het Verdinaso bij monde van gouwleider Paul Persyn liet zich niet onbetuigd en riep op om het "door Huysmans aan de joden overgeleverde Antwerpen aan de Antwerpenaren terug te geven."

Na de woelige algemene staking van 1936 was niet alleen de vakbeweging aan recuperatie toe. De overwinning van de arbeidersbeweging was te groot geweest, ze hadden de patroons op de knieën gedwongen. Wanneer de economische situatie halfweg 1937 opnieuw slechter werd en de onzekere internationale toestand van 1938 af bovendien de werkloosheid opnieuw omhoog dreef, volgde de patronale tegenreactie. De havenarbeiders moesten zich al onmiddellijk schrap zetten om de aanvallen op de 7-urige werkdag te keren. De pogingen van de patroons mislukten echter en ook in de andere industrieën zouden zij er met in slagen om de ingevoerde verbeteringen af te schaffen.

Onder het bewind van burgemeester Camille Huysmans was Antwerpen de thuishaven kunnen worden van anti-fascisten uit gans Europa. De stad werd ook een toevluchtsoord voor Joodse en andere vluchtelingen uit landen met fascistische regimes. Huysmans engageerde zich zonder schroom in de steunbeweging voor het republikeinse Spanje, liet in 1937 de organisatie toe van de anti-fascistische Arbeiders olymplade en ontving Julius Deutsch, de verdediger van het rode Wenen en de generaal van de Internationale Brigades, op zijn stadhuis. Hij haalde zich daarmee de haat op de hals van de Duitse nazi's, die via hun Antwerpse consulaat de stad bestookten met spionnen en infiltranten. Aan de haven was namelijk een illegale groep Duitse anti-nazisten actief, die hun propaganda richtten op de Duitse schepen en een lokaal betrokken in het gebouw van de BTB aan de Paardenmarkt. Deze actie werd gevoerd onder de coordinatie van de International Transport Workers' Federation (ITF), waarvan secretaris Fimmen een goede bekende was van de Antwerpse syndicalisten. De BTB van Antwerpen was trouwens, eveneens onder leiding van de ITF, betrokken bij illegale wapentransporten naar republikeins Spanje. Zowel Louis Major als Philemond De Witte en Omer Becu van de BTB werden in dit verband in september 1936 gearresteerd en verbleven enkele dagen in de cel, nadat een illegale wapenzending naar het Frente Popular vanuit Oostende was ontdekt.

Burgemeester Huysmans was met zijn open politiek de schietschijf van alles wat niet socialistisch was. Van de katholieken, die achter het regime van Franco stonden en een politiek akkoord hadden gesloten met het nazistische VNV, maar ook van de economische kringen, die vreesden dat Huysmans politiek nadelig zou kunnen zijn voor de handelsbetrekkingen met Duitsland. De gemeenteraadsverkiezingen van 1938 stonden daarom grotendeels in het teken van de hetze tegen Huysmans. Hij werd als `Jodenvriend' verantwoordelijk gesteld voor de zgn. `vreemdelingenplaag' in Antwerpen. De burgemeester wees die kritiek echter met misprijzen van de hand.

De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen bewees dat zijn politiek binnen arbeidersmiddens op een grote steun kon rekenen. De BWP verloor wet een zetel, maar ook de andere partijen gingen achteruit. De katholieken verloren twee zetels en de liberalen zelfs vier. De socialisten werden daarmee de grootste partij van de stad. Het fenomeen van 1938 was echter de ons bekende Leo Frenssen, die met zijn groen programma avant-la-lettre niet minder dan zes zetels haalde. De Antwerpse politieke `zwanzers' hadden weer eens toegeslagen.

Lees meer op België in de Tweede Wereldoorlog. Delen 1 t/m 10 (Maurice De Wilde e.a.) en De Spaansche Burgeroorlog, zijn oorzaken en mogelijke gevolgen (Johannes Brouwer)