Verzet.org - Eichmann in Jeruzalem (Mr. Abel J. Herzberg)

Afbeelding hiernaast: 1961: Eichmann in Jeruzalem

Mr. Abel J. Herzberg heeft als correspondent van De Volkskrant het proces-Eichmann bijgewoond en daarover een vijftigtal brieven aan dat blad gezonden. De verschillende aspecten van het Eichmann-proces, waaraan die brieven waren gewijd, zijn in geheel nieuwe vorm in dit boek behandeld. Dit boek bevat dus geen verslag van het proces, maar herinneringen daaraan en beschouwingen daarover achteraf. Alle vragen, waartoe dit proces aanleiding heeft gegeven, zowel die omtrent zijn wetmatigheid als zijn doelmatigheid, komen daarin aan de orde.

Abel Herberg op blz. 8-9:

"Tweemaal heb ik hem ontmoet.
De eerste keer in het najaar of de winter van 1944 in Bergen-Belsen. Of was bet begin 1945? Wat zag hij er toen chic uit in zijn smetteloos glanzende, leren uniformjas en zijn opgepoetste laarzen! Hij was in gezelschap van nog een paar grijze uniformen met rode revers. De heren waren het kamp komen inspecteren, waar wij toen gevangen zaten. Mij is altijd de hooghartige blik bijgebleven van de jongste hunner en de overmoedige glimlach, waarmee hij over de krioelende ellende heenkeek, die hij had aangericht. Het was duidelijk, dat hij daar trots op was en erop pochte. Dat merkten wij wel, al mochten wij natuurlijk niet horen, wat hij tot de anderen zei. Ze knikten bevredigd. Wij scharrelden daar een beetje rond, veroordeeld tot nutteloosheid. Het was me niet gelukt om uit de buurt te blijven. In het voorbijgaan hebben we allemaal braaf onze petjes afgenomen. Ik ook. Dat was toen zo.

Ik heb hem voor het eerst teruggezien op 11 april 1961 in Jeruzalem, toen zijn proces begon in het, voor deze gelegenheid tot gerechtsgebouw ingerichte, nieuwe Beth Am. `Volkshuis' zouden we hier zeggen. De grote zaal was vol gestroomd met belangstellenden en met journalisten uit veertig landen. Uit het buitenland waren circa 450 persvertegenwoordigers verschenen, d.w.z. de nieuwsgierigheid uit zowat de hele wereld. Ik bevond mij onder hen als correspondent van `De Volkskrant' uit Amsterdam. Op de eerste rij zaten enkele ambassadeurs en officiële waarnemers van landen, die in het bijzonder bij bet proces geïnteresseerd waren, onder wie in de eerste plaats West-Duitsland. De procureur-generaal kwam binnen met zijn staf en nam plaats aan een grote tafel rechts in de zaal, overladen met dossiers en dikke boeken, tegenover de tafel, die op bet podium stond en voor de Rechtbank bestemd was.

Naast hem, links in de zaal, kwam de verdediger met zijn helpers te zitten. Allen droegen hun officiële zwarte toga. Het grote staatswapen van Israël aan de wand voor ons, maande tot ernst. Maar die was er nog niet. Veeleer hing er iets feestelijks in de zaal, tenminste iets van verwachting. Het was een paar minuten voor negen en nogal rumoerig, want iedereen zocht naar de voor hem gereserveerde plaats, en iedereen had een opmerking voor ieder ander. Toen, ineens, sloeg het geluid neer. De woorden stokten en ieder keek op, want Adolf Eichmann was door een drietal politiemannen, door een onzichtbare deur in de wand, de glazen kooi binnengeleid, die daar te zijner beveiliging was opgericht. De regering vreesde voor een aanslag en wilde hem tegen kogels beschermen.

Ik had hem niet herkend. Zijn gezicht herinnerde ik me trouwens niet. Alleen de uitdrukking van hoogmoed, die daar van af straalde, leefde zelfstandig in mijn geheugen verder. En die was verdwenen. De vijandige en machtige uniform was verwisseld voor een simpel zwart confectiepakje, dat van hoger hand voor hem was besteld, opdat hij er een beetje netjes uit zou zien in het oog der wereld. Hij genoot de roep, een der grootste moordenaars te zijn uit de historie. Maar ziet zulk een man er zo uit? Een miezerig klein mannetje was er binnengebracht, die - zou men zo zeggen - berecht werd, omdat hij een op afbetaling gekochte fiets verduisterd had, of misschien zijn buurman ter wille van een paar honderd gulden had gechanteerd. Heeft deze kleine stiekemerd miljoenen mensen op zijn geweten? Zijn we voor deze kleurloze, een beetje groezelige en kaal wordende kleinburger van een jaar of vijftig, allemaal hierheen gekomen? "

Abel Jacob Herzberg (Amsterdam, 17 september 1893 - Amsterdam, 19 mei 1989) was een Nederlands toneel- en kroniekschrijver en essayist. Herzberg was de zoon van Russisch-joodse ouders. Als jongen was hij bevriend met Jacob Israël de Haan. In 1918 werd hij tot Nederlander genaturaliseerd. Hij studeerde rechten in Amsterdam en werd na zijn studie advocaat en procureur. Hij was van 1934 tot 1939 voorzitter van de Nederlandse Zionistenbond. In 1943 werd hij geïnterneerd, eerst in Barneveld, en daarna in Westerbork. Tot 10 april 1945 zat hij in Bergen-Belsen. Op 30 juni 1945 kwam hij terug in Nederland. Abel Herzberg heeft kans gezien in het kamp een dagboek bij te houden. Na de oorlog is dit gepubliceerd onder de titel Tweestromenland.

In 1950 verscheen de aangrijpende Kroniek der jodenvervolging, waarvoor hij de Jan Campertprijs won. Eerder had hij al opstellen geschreven over het concentratiekamp Bergen-Belsen (Amor fati 1946) waarvoor hij de Dr. Wijnaendts Franckenprijs kreeg. In zijn stukken over het proces tegen de nazi Adolf Eichmann worden naast de harde feiten ook de menselijke achtergronden belicht en pleit Herzberg voor een waarachtige geestelijke cultuur. Ook zijn toneelstukken over figuren uit de Joodse geschiedenis gaan over alledaagse, menselijke problematiek. Abel Herzberg was gehuwd met Theodora (Thea) Loeb. De dichteres en toneelschrijfster Judith Herzberg is hun dochter. Abel Herzberg is begraven op de Liberaal Joodse Begraafplaats Gan Hasjalom aan de Vijfhuizerweg in Hoofddorp.

Biografie van Abel J. Herzberg: De huidige toestand der Joden (1932), De nieuwe drankwet (1932), Vaderland (1934), De weg van den Jood (1939), Tweestroomenland (1950), Kroniek der jodenvervolging (1950), Sauls dood (1958), Het proces Eichmann (1961), Eichmann in Jeruzalem (1962), Twaalf jaar Duitse jodenvervolging (1962), Brieven aan mijn kleinzoon (1964), De drank- en horecawet en u (1967), Pro deo; herinneringen aan een vooroordeel (1969), De schaduw van mijn bomen (1969), Om een lepel soep; over advocaten en cliënten (1972), De memoires van koning Herodes (1974), Drie rode rozen (1975), De man in de spiegel (1980, bloemlezing), Twee verhalen (1981).