Verzet.org - Weg uit Congo. Het drama van de kolonialen (Peter Verlinden)

Afbeelding hiernaast: VRT-journalist Peter Verlinden

30 juni 1960: Congo hijst de eigen vlag. De onafhankelijkheid - dipenda - is een feit. Maar de Belgisch-Congolese machtsoverdracht is onvoorbereid. Het geweld barst los. Zwarte frustratie leidt tot moorden en massale verkrachtingen. Paniek doet tienduizenden blanken hun tweede vaderland ontvluchten.

Pas nu, na ruim veertig jaar, vertellen tientallen ex-kolonialen over de pijnlijke ontnuchtering. In 1960 al riep de overheid hen op om hun gruwelverhaal te doen bij politie of rijkswacht, die alle bewijsstukken moest meesturen naar 'Justitiepaleis Brussel'. Het eindrapport, geschreven door een speciale onderzoekscommissie, wordt tot op vandaag angstvallig verborgen gehouden.

Peter Verlinden ontdekt nieuwe bronnen en schrijft een beheerst en vrijmoedig verslag over de explosieve gebeurtenissen in de ex-kolonie Congo. Hij laat slachtoffers en getuigen aan het woord en brengt de tot nu toe gekende 'waarheid' over de dekolonisatie aan het wankelen.

Weg uit Congo: het drama van de kolonialen ontlokte in 2002 vrij hevige kritiek bij de Afrika-Vereniging van de Universiteit Gent. Men meende dat hij een soort apologie voor de kolonisatie geschreven had doordat hij zonder kritische kanttekeningen oud-kolonialen liet getuigen. Hij werd zelfs ‘Pater’ Verlinden genoemd omdat hij zogezegd ‘het beschaven van de zwartjes’ door westerse missionarissen zou verdedigen. Met zijn boek Het verloren paradijs geeft hij desalniettemin opnieuw een stem aan zij die aan koloniale zijde van de geschiedenis stonden.

Veto: Hebt u bij het schrijven van dit boek geen rekening gehouden met de kritieken van de UGent?
Peter Verlinden: «Neen, ik vind dat ze op verschillende punten absoluut ongelijk hebben. Ik wil af van elk koloniaal complex en elk koloniaal taboe. Zowel voor het vorige als het huidige boek heb ik er bewust voor gekozen om blanke kolonialen aan het woord te laten. Een fundamentele fout in de kritiek op mijn boeken is dat men geen verschil wil maken tussen de woorden van de oud-kolonialen en mijn eigen overtuiging. Wat ik zelf denk over de kolonisatie schrijf ik niet neer in die boeken. Als de tijd rijp is, zal ik wel een boek schrijven dat mijn mening weergeeft.»

Veto: In uw huidige boek geeft u wel opnieuw een stem aan de blanken.
Verlinden: «Mijn jongste boek bouwt verder op Weg uit Congo, al is het minder politiek geladen dan het vorige. Ik wil luisteren naar een groep van mensen die de laatste vijfenveertig jaar nauwelijks aan het woord gekomen zijn en die nochtans veel te vertellen hebben over een belangrijk stuk uit onze geschiedenis. Het is een beetje zoals collaborateurs aan het woord laten. Daar rust een taboe op. Toch wil ik het verhaal van de kolonisatie ook wel vanuit een ander perspectief benaderen. Ik ben nu bezig met een boek dat de verhalen van de Congolezen uit die tijd optekent. Maar niet vanuit het perspectief van de intellectuele klasse. De geschiedenis rond figuren zoals Lumumba, Ileo of Tshisekedi is al honderden keren geschreven. Er is zelden iemand die luistert naar de verhalen van de gewone Congolees. Dat is net waar ik nu mee bezig ben. Ik heb een 25-tal uitgebreide interviews met Congolezen tussen 65 en 83 jaar gedaan. Dat wordt Weg uit Congo bis.»

Veto: Wat drijft u eigenlijk om over de koloniale tijd te schrijven?
Verlinden: «Na mijn radiowerk ben ik in 1989 voor twee jaar naar het Kabinet voor Ontwikkelingssamenwerking vertrokken als persattaché. Daarna keerde ik terug naar de VRT voor televisiewerk. Mijn ervaringen in Afrika hadden me zodanig gepakt dat ik daarin wou verdergaan. Toch heb ik daarvoor nog moeten wachten tot 1994 omdat andere collega’s nog bezig waren met Afrika. Siegfried Bracke deed toen nog Rwanda en Burundi terwijl Guy Polspoel Congo deed. Eerst heb ik Rwanda en Burundi kunnen overnemen. Toen Guy in 1994 wegging heb ik ook Congo kunnen overnemen. Eigenlijk heb ik me altijd bezig gehouden met het Congo van vandaag, dus met de oorlog, rebellie en al die ellende. Op een bepaald moment vroeg het Davidsfonds me een boek te schrijven over de vlucht van de kolonialen in 1960. Ik had me met die koloniale tijd eigenlijk nooit beziggehouden. Toen ik die mensen interviewde, begon mij dat meer en meer te interesseren. De koloniale tijd is eigenlijk een stuk van onze eigen geschiedenis waarover tijdens mijn schooltijd heel weinig gesproken werd.» Lees hier verder het interview met Peter Verlinden.

PETER VERLINDEN (ºDuffel, 9 juli 1957) is journalist voor het VRT-journaal en Terzake, gespecialiseerd in het Gebied van de Grote Meren in Centraal-Afrika. Al tien jaar verzorgt hij de verslaggeving uit die regio. Hij volgde onder meer het Rwandaproces en de Lumumbacommissie. Bij Davidsfonds/Leuven verschenen van hem Kamelen, emirs en paleizen. Arabieren over de golf (1991), Hutu en Tutsi - Eeuwen strijd (1995) en Québec (1999).