Verzet.org - De Kongostaat van Leopold II 1876-1900 - Het verloren paradijs (A. M. Delathuy)

Afbeelding hiernaast: De triomfboog van het Jubelpark, waarvan Emile Vandenvelde op 28 februari 1905 in de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers uitriep dat men hem misschien ooit «de arcade van de afgesneden handen» zou noemen, is de plaats waar België zijn hoge buitenlandse gasten ontvangt en zijn vaderlandse plechtigheden organiseert.

Dit boek behandelt de eerste 25 jaren (1876-1900) van de Afrikaanse activiteiten van Leopold II. De eerste helft van die periode was als een sprookje. De koning «een rijke prins», «een dromer», kreeg van de mogendheden de kans om met zijn persoonlijk fortuin in het hart van Afrika een paradijs voor blank en zwart te stichten. Nadat hij zijn fortuin daarvoor had «weggegeven alleen maar uit sentimentele voldoening», sprong Belgie hem financieel bij om het filantropisch project veilig te stellen. Maar nauwelijks was het paradijs gecreeerd, of ode prins» confisqueerde alles wat er leefde en groeide. Hij maakte van de Afrikanen en hun land zijn persoonlijk bezit. Hij maakte van Kongo zijn persoonlijk domein.

De exploitatie van dat domein leverde hem fortuinen op, terwijl een derde van de blanken bij de exploitatie het leven lieten. Met staatsterreur moesten de ambtenaren en de concessionairs van de koning diens Afrikaanse onderdanen steeds dieper de wouden injagen om het sap van de lianen, de rubber, te vergaren. De barbaarsheid van die terreur was onvoorstelbaar. Een facet ervan was het aanbrengen van afgesneden handen om te bewijzen dat de terreuracties grondig waren en dat er doden bij vielen.

Dat gebeurde onder de ogen van Angelsaksische en Scandinavische protestantse missionarissen, die brieven schreven over het gruwelijke einde van het sprookje, terwijl de Belgische katholieke missionarissen zwegen en hun apostolaat bouwden op de staatsterreur. Wel kwam de koning in botsing met anderen, o. a. met een machtige maatschappij uit Rotterdam die op de Kongo aan de slag was. En die Nederlanders legden zich er niet gemakkelijk bij neer dat de gezanten van de koning van de Belgen aan de stroom een staat vestigden.

Waarom moesten zoveel Afrikanen dagelijks aan de terreur sterven? Waarom wilde de koning die onzalige Kongolese fortuinen? Om de residenties van de Belgische dynastie te verbouwen en te verfraaien zoals met tropische serres. Om zijn heerschappij door het museumpaleis van Tervuren en de triomfboog van het Jubelpark te vereeuwigen. Om Oostende tot een badstad met allure te maken. Om Khartoum te veroveren en hersenschimmen in China na te jagen. Ook om minder «patriottische» en meer intieme redenen, zoals de installatie van een hoertje in Franse kastelen.

De triomfboog van het Jubelpark, waarvan Emile Vandenvelde op 28 februari 1905 in de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers uitriep dat men hem misschien ooit «de arcade van de afgesneden handen» zou noemen, is de plaats waar Belgie zijn hoge buitenlandse gasten ontvangt en zijn vaderlandse plechtigheden organiseert.

A.M. Delathuy (Loon 1924), dr. in de Wijsbegeerte en Letteren KUL, was gewestambtenaar in Belgisch Kongo (1948-1960), technisch adviseur Kongo-Zaire (1961-1967) en was werkzaam in verscheidene vm. Britse en Franse kolonien in West-Afrika (tussen 1971 en 1983). Van hem verschenen E.D. Morel tegen Léeopold II en de Kongostaat (1985) Jezuieten in Kongo metzwaard en kruis (1986) en De geheime documentatie van de onderzoekscomrnissie (1988)