Verzet.org - Vriend en vijand. Het aangrijpend verhaal over het verzetswerk op de Zwarte Plak (Bert Poels/ Derix)

Afbeelding hiernaast: pilotenhelper Bert Poels

De naam van Bert Poels (1916-2007) is onafscheidelijk verbonden met de Zwarte Plak, de buurtschap rondom de Antoniushoeve van de familie Poels in het Horster kerkdorp America. Tijdens de oorlog was de hoeve een van de belangrijkste centra van het verzet in Noord-Limburg (Ned.). De boerderij bood geallieerde piloten en opgejaagde Joden een schuilplaats.

Er is in de Peel veel strijd geleverd voor een vrij vaderland, door de Poelsen en vele anderen. Na de oorlog gingen de verzetsmannen en -vrouwen, voor zover ze het hadden overleefd, weer aan het werk. Over hun ervaringen werd nauwelijks hardop gesproken.

Voor Bert Poels was de oorlog na de bevrijding nog niet voorbij. Hij gold spoedig als een legendarisch figuur vanwege zijn lezingen met lichtbeelden die hij verzorgde in alle patronaten in Zuid-Nederland. De vroegere melkboer trok volle zalen. De emotionele Poels vertelde over de dingen die hij had meegemaakt en gedaan én wat hij had gehoord over het verzetswerk. Het volk verheerlijkte hem als de personificatie van alles wat in de bezettingsjaren aan moed, weerstand tegen de Duiters en hulpverlening aan joden, piloten en onderduikers was opgebracht.

Aan de hand van Poels’ verhalen schreef Toon Kortooms in 1948 de gedramatiseerde roman De Zwarte Plak. Maar Bert vond dat boek lang niet volledig. Op zijn verzoek bewerkte de Horster journalist Jan Derix in 1975 de memoires van Poels in het boek Vriend en Vijand. Het werd een bestseller met een oplage van 15.000 exemplaren.

Poels’ vroegere buurjongen Mathieu Smedts, oud-hoofdredacteur van Vrij Nederland, werd woedend na het lezen van het boek. Hij vond dat Poels daarin te veel eer naar zich toe trok. „Het succes bewijst hoe weinig men nog altijd weet van de oorlog, zelfs in eigen streek. Daarvan heeft Poels in hoge mate misbruik gemaakt”, schreef Smedts, die de tegenaanval koos met zijn boek Waarheid en Leugens in het verzet.

Bert Poels, die tot 1969 in Elsloo met zijn vrouw een zuivelwinkel runde, heeft nog tientallen jaren veel piloten geholpen die op zoek waren naar Noord-Limburgse families die hen tijdens de oorlog onderdak hebben geboden. Ook bezocht hij vele vliegeniers in America en Engeland en tekende hun verhalen op. Hij is voor zijn werk tijdens en na de oorlog meervoudig nationaal en internationaal gedecoreerd. Volgens Jan Derix was na de bevrijding de oorlog voor Bert Poels niet voorbij. „Het is hem niet gelukt afstand te nemen. Hij heeft ontegenzeggelijk veel gedaan, maar ik denk dat hij meer oorlogsslachtoffer dan verzetsheld was.” Bert Poels overleed op donderdag 29 maart 2007 op 91-jarige leeftijd overleden in Leyenbroek-Sittard. (Bron: Dagblad de Limburger)