Ook Raymond Aubrac werd vastgehouden en gefolterd in de gevangenis Montluc te Lyon. Raymond had er bij zijn aanhouding - als Jood en verzetsleider - alle belang bij om zijn identiteit schuil te houden en gebruikte bij zijn aanhouding de codenaam François Vallet. De Montluc-gevangenis was een negentiende-eeuws gebouw, dat zich in het derde district van de stad aan een spoorwegemplacement bevond, was om redenen van hygiënische aard gesloten voor het uitbreken van de oorlog. De Gestapo was echter van oordeel dat de primitieve faciliteiten van deze oude gevangenis bij uitstek geschikt waren voor haar doeleinden, dus nam ze hem weer in gebruik. Het gevangeniscomplex bestond uit een gebouw van drie verdiepingen, met in totaal 130 cellen, een laag gebouw dat werd aangeduid als de `eetzaal' en uitgerust was met 60 bedden (er werden steeds op z'n minst tachtig gevangenen in gepropt), plus een geel geverfde houten barak waarin 200 Joodse gevangenen waren ondergebracht, mensen v an alle mogelijke nationaliteiten die opeengepakt waren als de spreekwoordelijke sardientjes in een blik.

Wat de `keuken' produceerde was een belediging voor de term `maaltijden'; en de omstandigheden op het vlak van de hygiene waren onbeschrijflijk. De gevangenen moesten zich in groepen van twintig man tegelijk wassen in een schuur, waar zij niet alleen zichzelf en hun kleding binnen vijf minuten moesten wassen, maar tussen de bedrijven door ook nog gauw even hun behoefte moesten doen. Dit werd gevolgd door twintig minuten luchten. Het gevangenisdieet bestond formeel uit 125 gram bruin brood en een mok waterige soep. Bovendien was het ganse complex vergeven van luizen, vlooien en vliegen.

De Montluc-gevangenis was het uitverkoren werkterrein van Klaus Barbie. Barbie stond berucht om zijn onvoorspelbare stemmingswisselingen. Het ene ogenblik leek hij volkomen kalm te zijn om even later in blinde razernij te ontsteken. Pol Chavet, een van zijn slachtoffers uit het verzet, getuigde later op het Proces Barbie "dat hij van het ene moment op het andere kon overschakelen van de grofste vorm van wreedheid naar een vreemd soort beminnelijkheid. In de cel werd ik soms verrast door de verhalen van sommigen van mijn kameraden, die eveneens door hem waren verhoord en tegenover wie hij zich heel vriendelijk had getoond."

Maquisards, gewapende partizanen van het Franse verzet

Raymond Aubrac werd door Barbie ontzettend afgetuigd tijdens twee langdurige `verhoor-seances' in de Ecole de Sante, waarbij hij zonder enig systeem een kwistig gebruik maakte van bullepees en knuppel, zonder waardevolle inlichtingen los te krijgen. Van enige subtiliteit bij die verhoren was geen sprake. Tussen het afranselen door brulde hij Aubrac zijn vragen toe. En als zijn slachtoffer het bewustzijn verloor wachtte hij totdat Aubrac weer tot zijn positieven kwam, om dadelijk opnieuw te beginnen. Beide keren werd Aubrac vanuit de Ecole de Sante teruggebracht naar de Montluc-gevangenis, waar op dat moment al onbeschrijflijke omstandigheden heersten. (Bron: Magnus Linklater in Het Barbie dossier)

Lucie Aubrac, die op het ogenblik van de arrestatie van Raymond zes weken in verwachting was van haar tweede kind (Catherine), bezocht in de volgende vier maanden haar echtgenoot herhaaldelijk in de gevangenis. Ze maakte zich ernstig zorgen om haar man, zeker in de wetenschap wat er met Raymond zou gebeuren wanneer de Gestapo zou ontdekken dat hij van Joodse origine was, gaf ze geen cent meer voor zijn leven. Zo bezocht ze persoonlijk op 28 en 29 juni Klaus Barbie in zijn Gestapokantoor te Lyon en trachtte hem persoonlijk om te praten en Raymond vrij te laten. Ze was vastbesloten om Raymond koste wat het kost uit de klauwen van Barbie te halen.

Het plan rijpte bij haar om Raymond vrij te krijgen en besefte dat zij daar enkel kon slagen via een gewaagde gewapende overval. Maar daar moest ze eerst Raymond buiten de gevangenis krijgen. In september 1943 laat ze zich enkele dagen opnemen in het hospitaal Saint-Étienne voor een medisch onderzoek. Zij wist dat er enkele verzetsleden in het hospitaal waren opgenomen voor verzorging, die bij hun aanhouding waren gewond geraakt. Onder hen Robert Kahn, chef van de MUR uit de Loire, en broer van Pierre Kahn-Farelle, een specialist in het vervaardigen van valse papieren. Ze legt contact met hem en beraamt een plan om de vier verzetsleden te bevrijden. Een aantal verzetslieden hadden zich gekleed in Duitse uniformen. Op 6 september was het zover. Op het ogenblik dat de vier naar de gevangenis werden gevoerd voor een zoveelste verhoor, werd het transport door een gewapend commando overvallen en kwamen de vier weer vrij.

Afbeelding rechts: Boussoulet in de Haute-Loire in 1943. Oprichting van het Maquis van het Geheim Leger (Armée Sécrête van de Loirestreek)Commandant Oriol legt aan jonge recruten het gebruik uit van de Sten, het wapen bij uitstek voor de gewapende partizanen

Gesterkt door dit succes bedenkt Lucie een nieuw plan om haar man vrij te krijgen. In september '43, zichtbaar zwanger, bezoekt ze enkele keren Barbie waarbij ze hem tracht te overtuigen haar met hem te laten huwen vooraleer hij door de Gestapo zou worden geëxecuteerd. Ze vertelde Barbie dat ze niet getrouwd was en dat Raymond de vader van haar toekomstige kind was en om toestemming verzocht alsnog met Raymond in de gevangenis te mogen huwen. De Gestapo geloofde haar verhaal en stemmen uiteindelijk in het huwelijk toe. Ze mag Raymond in de gevangenis bezoeken en fluistert hem haar riskante ontsnappingsplan toe.

Op 21 oktober 1943 worden veertien verzetsleden, waaronder Raymond Aubrac, in een vrachtwagen vanuit de gevangenis voor ondervraging naar Hotel Terminus gevoerd. Op de Boulevard des Hirondelles staat zijn hoogzwangere echtgenote Lucie, ze is dan bijna zes maanden zwanger [!!], aan het hoofd van een tot de tanden toe gewapende groep Maquisards die zich in een goede voorbereide hinderlaag hadden gelegd, het gevangenen transport op te wachten. Haar man Raymond, verzetsleider en van Joodse origine, is op weg naar zijn executie. In haar hand klemt Lucie een Tommygun, het geliefkoosde wapen van het Franse verzet, vastbesloten om al wie haar in de weg loopt of haar probeert te verhinderen haar man te bevrijden, zonder pardon neer te maaien.

Afbeelding links: ook Winston Churchill, de oorlogspremier van Groot-Brittannië en hèt symbool van Britse onverzettelijkheid jegens nazi-Duitsland, was net zoals Lucie Aubrac een overtuigde liefhebber van de Tommygun, de bijnaam van het Britse Thompson submachine-gun. Ook de Amerikanen raakten geïnteresseerd in dit automatisch geweer. Tegen augustus 1941 hadden de VS in Engeland ruim 318.900 stuks van de Tommygun aangekocht. Alhoewel het wat zwaarder woog dan de meeste automatische handwapens, werd de Tommygun algemeen beschouwd als het meest betrouwbare snelgeweer.

Van zodra de Duitse vrachtwagen komt aangereden nemen de partizanen de bewakers van het transport onder vuur. De Duitse chauffeur wordt vanachter het stuur gesleurd en afgemaakt. Nog drie andere Duitse soldaten sneuvelen. Lucie en haar kompanen dringen de laadruimte van de camion binnen en bevrijden alle veertien gevangenen en kiezen gelukkig zonder kleerscheuren het hazepad. Met dit nooit geziene huzarenstukje baant Lucie Aubrac zich onvergetelijk de legende in van het Franse verzet.

Over die ontsnapping circuleren tot op heden verschillende versies van de feiten. Hoedanook, de verzetslieden zijn weer vrij en duiken weer onder in de clandestiniteit. Dit was reeds de derde keer dat Lucie haar man bevrijdde! De Gestapo zet een intensieve zoektocht op naar de Aubracs. Het koppel beseft dat de grond onder hun voeten te warm werd en duikt definitief onder. Op 8 februari 1944 vloog een Flying Carrot (Lysander vliegtuig van de Britse RAF) de familie Aubrac samen met hun zoontje Jean-Pierre, vanuit Frankrijk naar de overkant van het Kanaal om in Londen Charles De Gaulle te vervoegen. Nauwelijks vier dagen na haar aankomst beviel Lucie van haar tweede kind Catherine Vallade-Aubrac.

In maart 1944 kondigde generaal Charles de Gaulle aan dat eens Frankrijk bevrijd zou zijn de vrouwen stemrecht zouden krijgen. Een adviserende raad (l'Assemblée Consultative) werd opgericht waaraan ook Lucie werd toegevoegd. Aldus werd zij de eerste vrouw die zetelde in een Frans parlement. De Aubracs zullen pas na de Bevrijding in 1945 terugkeren naar Frankrijk. In Londen zal ze bevallen van een derde kind Babette Aubrac.