Verzet.org - Wat deed jij eigenlijk in de oorlog, Pappa? (Sabine Reichel)

Afbeelding hiernaast: De Duitse schrijfster Sabine Reichel (hier in 1967): "Ik was als kind meerbegaafd, de school interesseerde me niet"

Sabine Reichel (ºHamburg, 1946) werd vlak na de Tweede Wereldoorlog geboren als de dochter van een Duitse acteur en een vluchtelinge uit Litouwen. Ze werd opgevoed door een generatie die slechts wilde vergeten en die na de jaren '33-'45 slechts in welvaart geïnteresseerd was. Het schandelijke verleden zou niet langer ter sprake komen. Geen analyses, geen beschouwingen, geen gevoelens van spijt en rouw. Antwoorden zouden niet hoeven te worden gegeven, omdat er geen vragen zouden worden gesteld. Een innerlijke weerstand tegen de onvermijdelijkheid van haar Duitse achtergrond deed Sabine Reichel op negenentwintigjarige leeftijd naar Amerika verhuizen. Maar ze ontdekte dat ze haar erfenis ook daar niet van zich af kon schudden.

Wat deed jij eigenlijk in de oorlog, pappa? is een krachtige polemiek tegen de houding van een generatie die wordt gekenmerkt door uitspraken als: 'We hadden het recht het verleden te vergeten en opnieuw te beginnen.' Het is het verhaal van een jonge Duitse die tegen het 'criminele' verleden van haar vaderland in opstand komt.

Sabine Reichel: "Als eerste indrukken van cruciaal belang zijn, is mijn contact met Joden begonnen op een hartbrekende, vervreemdende manier. Joden zag ik voor het eerst als doden - als ontzettend grote bergen huid en botten, met verdraaide ledematen en verwrongen gezichten, die lagen te wachten tot ze naar het crematorium zouden worden afgevoerd. Als lagen van lijken die in lange, net gegraven greppels waren gevallen nadat ze in de nek waren geschoten. Als een rookwolk die omlaag kwam uit een bakstenen schoorsteen in Auschwitz. Ik heb hen leren kennen via oude journaalopnamen in de jaren zestig, zwijgende, korrelige gestalten die meededen aan een dodelijke pantomime, zonder enige kleur, zonder het recht om te leven. Herkenbaar aan een ster en onveranderlijk gedwongen om in lange, dichte rijen te gaan staan, op weg om te worden vermoord.

Als zij niet naar de gaskamers waren gestuurd, had ik misschien vriendschap met levende Joden kunnen sluiten zonder die me achtervolgende beelden die een muur van schaamte en schuldgevoelens tussen ons oprichtten. Dan had ik kunnen opgroeien met Joodse kinderen die doodgewone kinderen waren, net als ik, en dan hadden we zonder animositeit met elkaar kunnen omgaan. Dan had ik niet het feit moeten zien te verwerken dat mijn volk die ijskoude genocide had bedacht en uitgevoerd waardoor de meesten van hen de dood vonden.

Omdat Joden een abstract ras voor me waren, bleven ze lange tijd mythologisch. Zelfs bet woord `jood' kon door Duitse lippen niet worden gevormd. Het werd geschrapt uit de woordenschat van iedere Duitser, zoals de mensen zelf uit het leven van de meesten van ons na de oorlog. De afschuwelijke waarheid is dat Hitlers moordzuchtige opdracht, de Endlösung genoemd, volledig met succes werd afgerond. Toen ik werd geboren, was Duitsland inderdaad Judenrein, niet alleen getalsmatig, maar ook in het geweten van de Duitsers. Ze hadden de Joden twee maal vermoord, eerst letterlijk, toen in hun ziel.

Dat het de Joden zelfs niet is toegestaan in spirit weer op te staan, is een grote misdaad tegen de mensheid en die kan alleen worden begaan door een volk dat niet in staat is te rouwen of verlies werkelijk te voelen. Hoewel de fysieke aanwezigheid van de Joden verdween zodra de deuren van de gaskamers waren gesloten, werd hun `niet-bestaan' een soort fantoom dat nimmer kon worden gelokaliseerd, bespied of direct onder ogen gezien. De mensen `over wie niet kon worden gesproken' werden permanente geesten die hun moordenaars bleven achtervolgen - moordenaars die even stil waren geworden als hun slachtoffers...."