Verzet.org - Op zoek naar het Beloofde Land. Migratie en ontwikkeling (John Vandaele)

Jaarlijks vestigen zich ruim 50.000 migranten in België. 30.000 vreemdelingen verlaten ieder jaar ons land. In Op zoek naar het Beloofd Land toont John Vandaele aan hoe misleidend zulke cijfers zijn. Wat is het ware verhaal achter de statistieken? Hoewel migratie een verschijnsel van alle tijden is, beheerst het meer dan ooit de publieke opinie. 'Asielzoeker', 'uitgeprocedeerde' en 'illegaal' zijn inmiddels overbekende en geladen begrippen geworden. Waarom is migratie nu meer een probleem dan vroeger? Wat zijn de oorzaken van de huidige problemen; en wat heeft bijvoorbeeld de val van het IJzeren Gordij daarmee te maken? Welke mogelijke oplossingen zijn voorhanden, en wat is de rol van internationale samenwerking daarin?

Uit een historische analyse van de huidige situatie blijkt dat de eenentwintigste eeuw de eeuw van de migratie gaat warden. In een inleiding schetst de auteur het migratieprobleem als een'glabale apartheid om pragmatische redenen'. Hij geeft een overzicht van de migratie in Belgie in cijfers: hoeveel mensen komen ons land binnen, waarom en vanwaar komen ze, en wat zijn hun rechten?

Uit welke aspecten bestaat een migratiebeleid eigenlijk, en wat kost het huidige Belgische beleid? De auteur maakt duidelijk dat een ontwikkelingsbeleid veel meer dient te zijn dan slechts wat ontwikkelingshulp. Duidelijk is in ieder geval dat het huidige beleid absoluut niet is aangepast aan de werkelijkheid. Eenvoudige oplossingen zijn echter niet voor handen.

John Vandaele:
"Migratie houdt de Belgen bezig. Zelfs in stadjes of dorpen die omzeggens nog geen buitenlanders hebben gezien, leeft bij sommige bewoners het gevoel dat het toch wel erg wordt `met al die vreemdelingen'. Ze hebben last van een bijzonder diffuus gevoel van onveiligheid - `je weet tegenwoordig nooit met al die illegalen'. Ook de verkiezingssuccessen van het Vlaams B1ok [sinds 2004 hernoemd naar Vlaams Belang, Verzet.org] verraadden - ondermeer - een grote gevoeligheid voor alles wat te maken heeft met de aanwezigheid van mensen die van elders komen. De media versterken op zijn minst dat gevoel: de hetzerige aandacht voor de verdwijning van de directeur van het opvangcentrum van De Haan - met de onuitgesproken verwachting dat de directeur door de asielzoekers was vermoord -was daarvan het mooiste voorbeeld.

Afbeelding hiernaast: Migratie van het zuiden van de Sahara naar Europa

De gevoeligheid is echter tweezijdig. Een ander deel van de maatschappij - of zijn het dezelfde mensen? - heeft het moeilijk met de bijwijlen brutale manier waarop we vreemdelingen proberen buiten te houden. De grote verontwaardiging toen het Nigeriaanse meisje Semira Adamu omkwam door verstikking onder een kussentje en het daaropvolgende ontslag van de minister van Binnenlandse Zaken, illustreerden dat de Belgen niet zonder verpinken de grenzen dicht willen houden. (In Oostenrijk nam overigens niemand ontslag toen een vreemdeling in soortgelijke omstandigheden overleed tijdens een gedvvongen terugkeer.

In dit boekje willen we deze problematiek in een breed kader plaatsen. We hebben het niet zozeer over de asielzoekers maar over alle immigranten, alle mensen met een vreemde nationaliteit die naar België of de Europese Unie afzakken. Dat is een veel grotere categorie dan de 10.000 mensen die de voorbije tien jaar erkend werden als vluchteling. Er waren immers meer dan 130.000 mensen die het vluchtelingen statuut aanvroegen. Daarnaast zijn er nog de illegalen, de mensen die immigreren via gezinshereniging...

We zijn ervan overtuigd dat mensen naar de Europese Unie komen omdat ze daar meer kansen denken te hebben dan in hun vaderland meer inkomen, meer gezondheidszorg, een hogere levensverwachting, meer veiligheid, meer onderwijs,... Dat is de motor achter de migratie die op ons af komt, en het is over die migratiestroom dat we het hebben in dit boekje. Vaak heeft men het dan over de `economische migratie' maar de opsplitsing tussen economische en politieke vluchtelingen heeft iets kunstmatigs: wie echt vervolgd wordt in zijn land, heeft ook moeite om zijn brood te verdienen. En uiteraard bestaat in arme landen veelal meer ontevredenheid, en neigen regeringen soms meer naar onderdrukking om die ontevredenheid te kanaliseren.

Afbeelding hiernaast: het antwoord van de Europese Unie op de migratie vanuit het Zuiden: een Apartheidsmuur tussen Spanje en Marokko, voorlopig afgewerkt in 1998 en gedeeltelijk betaald door de EU.

Deze migratie stelt een rijk land als België voor een bijzonder moeilijke afweging. Enerzijds zijn er de individuele rechten van mensen uit armere regio's om hun levenskansen zoveel nuogelijk te optimaliseren. Met welk argument ontzeggen wij Afrikanen of Ariaten de toegang tot een grondgebied waar ze meer kunnen verdienen, en meer kansen hebben op gezondheid, veiligheid en onderwijs voor henzelf en hun kinderen? Is het huidige beleid van gesloten grenzen geen vorm van globale apartheid waarbij de ongelijkheid van kansen is gebaseerd op de geboorteplaats? Het antwoord is ja.

Anderzijds is er het recht van een samenleving op een eigen identiteit, het recht van een gemeenschap om te kiezen voor een bepaalde manier van samenleven. Heeft een groep mensen die zich als een gemeenschap erkent niet het recht zich op een bepaalde manier te organiseren, en mag ze zich niet verdedigen tegen massale migratie als deze die organisatie bedreigt? Die vraag stelt zich zeker voor samenlevingen als de West-Europese die gekozen hebben voor een sterk uitgebouwde solidariteit en sociale bescherming. Kun je het bestaansminimum nog overeind houden hij massale migratie? De toenemende internationale competitie zet die systemen van sociale bescherming onder druk maar ook rnassale migratie, dat andere kind van de zogenaamde globalisering, zou dat doen. Dat is een legitieme bekommernis.

Alleen maken we in dit boekje duidelijk dat de migratie nog lang niet zo groot is dat ze onze maatschappelijke ordening zou gaan bedreigen. Daarvoor zijn de cijfers werkelijk te klein. Dat betekent dat er des te meer beleidsruimte overblijft om een antwoord te zoeken op de morele uitdaging van de globale apartheid. Pas als we echt `ons best doen' om de gevolgen van die globale apartheid te verzachten, hebben we een steviger morele grond om dit aangename landje gedeeltelijk af te sluiten voor migranten en deze desnoods gedwongen te verwijderen. In dit boekje proberen we beknopt te beschrijven wat `ons best doen' allemaal kan inhouden."

JOHN VANDAELE [1959] is licentiaat psychologie. Als freelance journalist schrijft hij voor Knack, De Morgen en De Wereld Morgen en Mondiaal Nieuws. Van zijn hand verschenen Kinderarbeid, Werken in Noord en Zuid, Het recht van de rijkste en De stille dood van het neoliberalisme. Weblog van John Vandaele.