Verzet.org - De Oorlogsbedevaarten van 1940 t/m 1944 (deel 1)

De 22ste oktober 1942 overleed Staf de Clercq. Met veel machtsvertoon werd hij enkele dagen later begraven. Henrik Elias was de gedoodverfde opvolger en ook na de komst van Elias ging de collaboratie stevig door. De Slag om Stalingrad die op 23 augustus 1942 werd ingezet, zou vijf maanden aanslepen. Wegens het groot aantal gesneuvelden aan het Oostfront volgde de ene werfactie na de andere. Tevens werd in oktober 1942 de verplichte arbeidsdienst ingevoerd en de arbeiders gedwongen naar Duitsland gedeporteerd om de Duitse oorlogsprodctie op peil te houden.

Wanneer Veldmaarschalk Paulus op 1 februari 1943 het VIde leger overlevert aan de Russen is ook de ontgoocheling bij de collaborerende Vlamingen groot. Ook in Noord-Afrika lijden de Duitsers zware nederlagen. De oorlogskansen zijn duidelijk gekeerd. Een half jaar later op 14 augustus 1943, acht dagen voor de IJzerbedevaart, breekt VNV-leider Hendrik Elias met de SS en stopt met de werving voor de Waffen SS.

Ook bij het IJzerbedevaartcomité sloeg de vertwijfeling toe. Er wordt zelfs aan getwijfeld om nog een IJzerbedevaart te houden dit jaar. Daels dreigt zelfs met ontslag jegens de Duitse perscensuur. Eind 1942 had Frans Daels al zijn ontslag ingediend uit de Raad van Leiding van het VNV, iets wat hij pas in april 1943 publiek maakte.

Paul Daels, de zoon van Frans Daels, deed per 1 januari 1943 zijn officiële entree in het IJzerbedevaartcomité. In april '43 werd eindelijk ook het gat gedicht dat op 30 mei 1940 door een Engelse vliegende bom was geslagen in de 'Toren van Daels' (zoals de IJzertoren spottend werd genoemd). Rombouts trekt zich terug uit het comité, er kan maar met veel moeite een priester bereid gevonden om de eucharistieviering op te dragen. De naam van die priester is zelfs tot op heden nog steeds onbekend gebleven.

Het comité wenst dit jaar vooral aandacht te besteden aan de locale IJzerbedevaartvieringen, gezien het grote succes ervan tijdens de vorige editie. Het thema dit jaar is, hoe kan het ook anders: 'Zij die voor Vlaanderen vielen', refererend naar de duizenden Vlamingen die met bosjes aan het Oostfront sneuvelen.

250 NSJV'rs die al sinds de vorige avond kampeerden aan de IJzerweide, nemen de volgende dag deel aan de XXIVste IJzerbedevaart. Onder de aanwezigen Jeroom Leuridan, Edgar Lehembre, Jetje Claessens, Bulckaert, Platteau en Germain Lefever. De speechen stonden allemaal in het teken van de Oostfrontstrijders. Albert Vermuyten (VOS) vroeg bijzondere aandacht voor het offer van de Vlaamse Oostfrontstrijders, die "zich in de barre steppen als een dam opwerpen tegen de horden die ons voortbestaan en onze eeuwenoude kultuurwaarden bedreigen."

Prof. Frans Daels deed er zin zijn speech nog een flinke schep bovenop door het offer van de Vlaamse gesneuvelden aan de IJzer in de Eerste Wereldoorlog (1914-18) te willen vergelijken met de gesneuvelde jongens aan het Oostfront: " Uzelf in Uw dubbel lijden aan den IJzer in integrale volksverbondenheid en onze jongens aan het Oostfront in de verdediging van kultuur en beschaving en Nederlands volksrecht.(..) Bezield door Nederlandse volkstrouw, offervaardig ter verdediging van de Westerse kristelijke beschaving, met het vuur en de edelmoedigheid van de jeugd opgaande in hun idealen van Europeese samenhorigheid vechten onze jongens aan het Oostfront." Op het einde mocht Oostfrontvrijwilliger Geert Ryckebusch de Eed van Trouw aan Vlaanderen voorzeggen.

In een dertigtal steden en dorpen begonnen in de late namiddag van dezelfde dag de plaatselijke IJzerbedevaartvieringen. Telkens onder dezelfde motief werden vieringen gehouden in Brussel en Gent (zie foto's), Antwerpen, Brugge, Leuven, Oostende, Turnhout, Bilzen, Mechelen, Lier, Kruishoutem, Tienen en Geraardsbergen.

Telkens opnieuw werd de aan het Oostfront gesneuvelde SS-Untersturmführer Reimond Tollenaere aangeroepen als symbool voor de offergang en het martelaarschap van de Vlaamse Oostfronters: "Hij riep de jeugd van Vlaanderen op. Hij ging voorop. Want geen heeft het recht soldaten te werven die zelf niet bereid is tot kampen en sterven."