Ontaarde Kunst in het Derde Rijk van Adolf Hitler

De nationaal-socialisten poogden in het Derde Rijk, de gehele Duitse cultuur aan hun ideologie te onderwerpen. Het doel was om een ns-staats- en eenheidscultuur na te streven, die in haar geheel onder de kontrole van het nationaal-socialistische machtsapparaat stond.

Het ns-mensbeeld spiegelde zich aan het noordelijke rassenideaal en dit fictief en geïdealiseerde mensbeeld moest het overheersende kenteken worden van de nationaal-socialistische kunst. In het bijzonder de monumentale standbeelden van Arno Breker gaven goed de drie belangrijkste ns-elementen weer: lichaamscultus, raszuiverheid en weerbaarheid versmolten tot een eenheid en vormden aldus het basisconcept dat aan het ideale mensbeeld van de nationaal-socialisten beantwoordde.

De nationaal-socialisten vonden een mensentype uit dat met de dagelijkse werkelijkheid van de modale burger onverenigbaar was. In de verbeelding van de nationaal-socialisten leefde de ideale burger in een grote familie in een rustieke omgeving en kinderrijkdom gold er als vanzelfsprekend en natuurlijk. De nationaal-socialisten drongen een mensbeeld op dat hun ideologie en natuurvoorstelling aansprak. Elke andersgeaardheid werd vervolgd en als onnatuurlijk verboden.

Door de konsekwente gelijkschakeling van de cultuur werden alle kunst- en cultuurvormen in september 1933 onder het toezicht en de kontrole geplaatst van de Reichskulturkammer (RKK) (verder onderverdeeld in: Reichsschrifttumskammer (literatuur), Reichspressekammer (pers), Reichsmusikkammer (muziek), Reichstheaterkammer (theater), Reichsfilmkammer (film), Reichskammer der bildenden Künste (beeldende kunst) en de Reichsrundfunkkammer (openbare omroep), en werd aldus de culturele veelheid in het Duitsland van weleer zwaar verstoord.

Elke kunstenaar diende vanaf 15 november 1933 lid te worden van de RKK. Uitsluiting uit de Reichskulturkammer betekende voor talrijke demokratische en joodse schrijvers een regelrecht beroepsverbod en bedreigde hun existentiële bestaan.

Demonstratief verbrandden de nationaal-socialisten op 10 mei 1933, tijdens een door Reichspropagandaminister Dr. Joseph Goebbels in het ganse Rijk georchestreerde actie, de boeken van vele beroemde Duitse schrijvers zoals bv: Heinrich en Thomas Mann, Stefan Zweig, Berthold Brecht, Carl Zuckmeyer, Anna Seghers, Alfred Döblin, Kurt Tucholsky en Erich Kästner. Op 16 mei 1933 maakte het Beursblad van de Duitse Boekhandels een zwarte lijst bekend van alle auteurs waarvan de boeken van dan af werden verboden.

Ook de beeldende kunst ontsnapte niet aan de vervolgings- en censuurwoede van de nazi's. Vanaf 1934 werden in de hoofdkazerne van de brandweermacht in Berlijn meer dan 1.000 schilderijen en ongeveer 3.800 tekeningen in het openbaar verbrand en gingen deze unieke kunstwerken van onschatbare waarde, aldus voor eeuwig en altijd verloren voor de mensheid. Getroffenen waren schilders en beeldhouwers zoals Ernst Barlach, Max Beckmann, Otto Dix, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Käthe Kollwitz, Max Liebermann en Emiel Nolde.

Vele theater- en filmacteurs, musici en architekten zagen geen enkele mogelijkheid meer om hun kunst nog verder uit te oefenen en verlieten Duitsland. Als kunstwaardevol golden nog enkel die werken die in de lijn lagen van de nazi-ideologie en niet door joden werden gemaakt. Door het feit dat vele kunstenaars ervoor kozen om te emigreren en alzo de discussie over de kunstvraag ontweken (en vervolging konden vermijden), vonden er ook geen vernoemenswaardige protesten plaats.