Op 30 april 1945 maakte Adolf Hitler, verscholen in zijn bunker onder de Rijkskanselarij in Berlijn, met een pistoolschot een einde aan zijn leven. Alles was mislukt: na twaalf jaar was er van het eens zo glorieuze Duizendjarige Rijk niet veel meer over dan een rokende ruïne. Niet alleen in Duitsland zelf hadden velen achter het hakenkruis aan gelopen. Het Derde Rijk kende ook vele aanhangers buiten zijn grenzen, in landen die door de nazi's waren bezet of met hen collaboreerden. Ook deze collabo's -meestal profiteurs en perfide antisemieten, soms idealisten die heilig in vals gebleken idealen hadden geloofd- werden in de maalstroom van de nederlaag meegesleurd.

Over de tragische lotgevallen van deze collabo's die soms de bittere lachspiegel vormden van Hitlers Verenigd Europa, bestond nog geen samenvattende studie. Martin Ros, bekend van Bloednacht Mayerling en Vuurnacht Haïti, heeft dit boek nu geschreven, op zijn bekende gedreven manier, in die onnavolgbare mengeling van menselijk drama en bizarre anekdotes die hem tot de meester in dit genre hebben gemaakt.

Een bont gezelschap passeert de revue. Franse en andere collabo's die in de laatste dagen van de oorlog in de straten van Berlijn strijden tegen de Russen, als laatste verdedigers van de Rijksdag, zelfs na Hitlers dood. Brits-Indiërs die aan de zijde van de Duitsers vechten tegen de Franse maquis voor hun vrije India. Hongaarse Pijlkruisers die in Boedapest de laatste Holocaust voltrekken. De Franse arts Petiot die er in Frankrijk een eigen satanisch crematorium op na houdt. De grote schrijvers die collaboreerden tot de dood erop volgde -zoals Robert Brasilach- of die hun levensavond tot een nachtmerrie zagen worden -zoals Knut Hamsun en Ezra Pound. Mussolini en zijn maîtraisse op hun laatste vertwijfelde vlucht. Een beklemmend boek, een fascinerend boek.

Martin Ros [blz. 203]: "Ze rijden, Mussolini en Claretta zitten achterin stijf tegen elkaar aan gedrukt, langzaam naar de open plek voor de villa Belmonte. Lino en Sandrino hollen achter de auto aan. De wagen stopt. `Uitstappen!' schreeuwt Valerio. Hij dwingt Mussolini en Clara onder bedreiging van zijn revolver tegen het muurtje te gaan staan. Hij mompelt iets dat op een vonnis lijkt. Mussolini lijkt geheel afwezig. Claretta schreeuwt, huilt, gilt: "U bent gek! Dit kunt u niet doen, dit kunt u niet doen!" "Sodemieter op, del, of je gaat er ook aan."

Claretta stort zich nu op Valerio's revolver. Hij duwt haar met geweld terug. Ze blijft roepen dat het onmogelijk is en gaat nu voor Mussolini staan. Valerio stopt zijn revolver weg en roept Pietro, die hem zijn machinegewecr aanreikt. Ook is het mogelijk dat Pietro heeft geschoten. Mussolini veert even op. Met zijn rechterhand trekt hij zijn hemd weg. `Richt op mijn borst.' Eerst wordt Claretta getroffen door kogels uit het Franse machinegeweer 7.65 D-Mas, model 1938, serienummer 20830. Ze zinkt traag ineen. Dan boren negen kogels zich in Mussolini, die langzaam, bijna zwevend, ter aarde glijdt, terwijl armen en schouders nog steun lijken te zoeken tegen het muurtje. Valerio trekt zijn revolver en geeft het genadeschot. Het is tien minuten over vier."