Verzet.org - Pal achter Hitler. Openheid en onderdrukking in Nazi-Duitsland (Robert Gellately)

Kort nadat Hitler in 1933 in Duitsland aan de macht was gekomen, begon men met de aanleg van concentratiekampen om de vijanden van het Nazi-regime te onderdrukken. Ook werd de Gestapo opgericht om uitvoer te geven aan ideeën van het nieuwe bewind. Hoewel Hitler niet door een verkiezingsoverwinning aan de macht was gekomen zag hij kans om in korte tijd het Duitse volk massaal achter zich te krijgen.

Hoe kon dat en in hoeverre waren de Duitsers op de hoogte van de plannen van de Führer? In Pal achter Hitler toont Robert Gellately aan de hand van een uitgebreid onderzoek in Duitse kranten en archieven aan dat het Duitse volk in de jaren dertig niet alleen goed op de hoogte was van de moorddadige praktijken van de nazi's, maar ook dat veel Duitsers actief deelnamen aan de uitvoering ervan.

De gehele Duitse samenleving werd doordrongen van het nazisme en vrijwel iedere Duitser werd via kranten, radio en diverse manifestaties goed geïnformeerd over welke veranderingen zich vanaf 1933 in Duitsland afspeelden.

A1 snel na Hitlers benoeming tot rijkskanselier, eind januari 1933, volgde stapsgewijs de instelling van zijn dictatuur. Hij begon als de zoveelste leider van een coalitieregering in een land dat gonsde van de politieke, economische en sociale problemen, en bovendien moest hij zich meteen voorbereiden op de verkiezingen. Niets daarvan leidde zijn aandacht af van zijn ambitieuze plannen, en een paar dagen na zijn benoeming sprak hij al met hooggeplaatste militairen over de manier waarop hij een eind wilde maken aan de `kanker van de democratie', `de strakst mogelijke leiding van een autoritaire staat' wilde instellen en zelfs wilde beginnen met `de verovering van nieuwe levensruimte in het oosten en volstrekte germanisering daarvan'.` Eind februari maakte hij gebruik van brandstichting in het Rijksdaggebouw om een noodwet aangenomen te krijgen, zogenaamd om een communistische staatsgreep te verijdelen. Nog geen maand later verwierf hij de voorgeschreven tweederde meerderheid in de Rijksdag die hij nodig had voor een grondwetswijziging en een Ermachtigungsgesetz, wat hem daadwerkelijk in staat stelde wetgevend dictator te worden. Hoewel Hitler en zijn nazi's niet door vrije verkiezingen de steun van de meerderheid van de Duitsers konden verwerven, accepteerden de meeste burgers hem binnen enkele maanden na zijn benoeming tot rijkskanselier, om vervolgens pal achter hem te gaan staan.

Hitler wilde een dictatuur vestigen, maar hij wilde dat doen met steun van het volk. Het belangrijkste wat hij kon doen om dat volk voor zich te winnen was het probleem van de massale werkloosheid oplossen. Het is duidelijk dat zijn bewind de grote depressie sneller te boven kwam dan welke westerse democratie ook, helemaal op stel en sprong ging dat niet. Op die korte termijn maakte Hitler de indruk van een sterk leider die het voor het zeggen had, en na de jaren vol troebelen die kenmerkend waren voor de Weimarrepubliek, kreeg de Duitse staat een `normaal' aanzicht, dat herinnerde aan de dagen voor de Eerste Wereldoorlog. Weimar werd geïdentificeerd met de verloren oorlog, met zijn vernederende vrede, economische neergang, sociale chaos, en was vrijwel bij niemand in Duitsland geliefd. Deze poging een democratie te vestigen wortelde met diep in de samenleving, en het was voor de mensen niet zo heel moeilijk haar de rug toe te keren.