De openstelling van de Schelde in 1944 en de bevrijding van Antwerpen. Geen van de geallieerde bevelhebbers in de Tweede Wereldoorlog voorzag dat er een afmattend, drie maanden durend gevecht nodig zou zijn om de haven van Antwerpen te openen, die van zo vitaal belang was voor de steun en bevoorrading van de geallieerde legers.

Het begin was zo veelbelovend toen de Canadese 11de Pantserdivisie op 4 september 1944 na een briljante opmars het centrum van Antwerpen binnenreed. In het Scheldegebied lag evenwel het 15de Duitse leger, dat orders had zich niet over te geven of er zouden represailles volgen op de familieleden thuis.

Generaal Moulton beschrijft de worsteling om de macht tussen de Canadese en de Duitse infanterie in de ondergelopen polders aan weerskanten van de Schelde. Om Noord- en Zuid Beveland en Walcheren moest in regen en mist, over vernielde bruggen en dijken, op de ten gevolge van de geallieerde bombardementen geïnundeerde landerijen slag geleverd worden.

Bij Westkapelle werden de strijdende troepen gesteund door het heldhaftige Steuneskader Oostflank. Er werden amfibievoertuigen en vliegtuigen ingezet, als de weersomstandigheden het toelieten. En na deze gevechten moest de Schelde gezuiverd worden van mijnen, terwijl het gebied om Antwerpen gedurende de hele winter nog bestookt werd met vliegende bommen. Generaal Moulton die bevelhebber was van de 4de Commandobrigade op Walcheren, heeft de officiële geschiedsschrijving, ongepubliceerde manuscripten, rapporten uit die tijd en persoonlijke herinneringen verwerkt in dit uitgebreide werk, dat nieuwe perspectieven toevoegt aan de controversen in de geallieerde strategie tijdens de herfst van 1944.

De Slag om Antwerpen en de Schelde 1944-45

Gedurende de oorlogsherfst van 1944 lag een van de grootste havens van Europa, die in de eerste septemberdagen praktisch onbeschadigd veroverd werd en ideaal gelegen was voor steun tijdens de opmars naar Duitsland, leeg en verlaten. Intussen werden de Britse en Amerikaanse legers langs de grenzen van het Dritte Reich tegengehouden door tekort aan voorraden en transport. Montgomery, die zijn aandacht gevestigd hield op het Arnhemse avontuur, had de openstelling van de Schelde beschouwd als een operatie met weinig prioriteit.

Toch hadden Churchill en anderen het gevaar al eerder onderkend. „Het valt moeilijk te begrijpen hoe de 21e Legergroep met volle kracht naar de Duitse grens kan optrekken indien niet eerst het verzet in de Kanaalhavens wordt gebroken en er is afgerekend met de Duitsers op Walcheren en ten noorden van Antwerpen," schreef Churchill op 8 september 1944. Later zou Alanbrooke in zijn dagboek schrijven: „Ik heb het gevoel dat Monty's strategie ditmaal verkeerd is. In plaats van de opmars naar Arnhem uit te voeren had hij in de eerste plaats Antwerpen moeten zekerstellen." Eer dit voorbij was kreeg Montgomery een onmiskenbaar standje van Eisenhower en daarna was hij verplicht om het grootste deel van het Tweede Britse Leger in te zetten voor deze taak, die toen al de volle krachtsinspanning van het Eerste Canadese Leger vereiste.

Beginnend met de briljante opmars van de 11e Pantserdivisie van de Seine naar Antwerpen en de opstand van het Belgische verzet in stad en havens, volgt generaal-majoor Moulton de sporen van het weinig bekende verhaal van de slag om Antwerpen en de Schelde. Hij beschrijft de worsteling om de macht tussen de Canadese en de Duitse infanterie in de ondergelopen polders aan weerskanten van de Schelde, tot de laatste veldslagen bij Walcheren door de 4e Commandobrigade en de 52e (Lowland) Divisie, die bij Westkapelle werd gesteund door de heldhaftige zelfopoffering van het Steuneskader Oostflank. Dan volgt het gevaarlijke vegen van de mijnen in de Schelde en clan, als de konvooien Antwerpen binnenvaren, komt wat zowel de Britse als de Amerikaanse historici beschouwen als een revolutie bij de bevoorradingstoestand der geallieerde legers.

Regimentsgeschiedenis, ongepubliceerde manuscripten, rapporten uit die tijd en persoonlijke herinneringen uit Britse, Canadese, Belgische, Nederlandse en Duitse bron vullen de leemten in eerder gepubliceerde geschiedschrijvingen aan en brengen ons op de hoogte van argumenten op hoog niveau betreffende de realiteiten van de frontlinies. Met een beschrijving van de „Assepoester-veldslag", die de tegenhanger was van de Slag om Arnhem, voegt dit boek nieuwe perspectieven toe aan de grote controversen in de geallieerde strategie tijdens de herfst van 1944.

Generaal-majoor J. L. Moulton, CB, DSO, OBE, deed dienst in de Britse Koninklijke Marine van 1924 tot 1961. Na opleiding en dienst op ZM Rodney en Revenge haalde hij zijn brevet als vliegenier en diende hij bij de luchtmacht van de vloot op ZM Glorious en Eagle. Hij was student aan het Staff Co!lege in Camberley van 1938 tot 1939 en deed later dienst bij de staf tijdens de veldtochten bij Duinkerken en op Madagascar. Bij de Normandische landingen en op Walcheren was hij bevelhebber van het (Royal Marines) Commando 48; in de laatste maanden van de oorlog in Europa werd hij gepromoveerd tot bevelhebber van de 4e Commandobrigade.

Zijn aanstellingen na de oorlog omvatten: bevel over de Commando School 1947-'49, assistent chef-staf van het Algemeen Commando RM (1949-'52), bevel over de 3e Commandobrigade (1952-'54), generaal-majoor bij de Royal Marines in Portsmouth (1954-'57) en hoofd Amfibie-oorlogsvoering van 1957 tot zijn pensionering in 1961.

Na zijn pensionering hield hij zich actief bezig met defensie-journalistiek. Hij schreef ook series voor de BBC, werkte mee aan marinetijdschriften en publiceerde boeken en studies op defensief gebied.

Het voorwoord is van de hand van Senator Willy Calewaert, die zelf ook nauw betrokken geweest is bij de gebeurtenissen in Antwerpen in de winter van 1944-'45.