Mengele kan nog doorgaan met zijn medische experimenten tot 5 december 1944 maar in januari rukken de Russen verder op richting Auschwitz. In tegenstelling tot zijn collega's gedroeg Mengele zich niet als een onschuldig man. Hij was bang dat zijn werk in handen van de Russen zou vallen en onderneemt stappen om zijn werk te verdonkermanen.

Hij laat zijn pathologisch lab ontmantelen en de crematoria en de gaskamers worden opgeblazen. Hij pakt zoveel mogelijk van zijn medische en persoonlijke papieren in en vernietigt de rest. Op 17 januari 1945, als de Russische artillerie in de verte al hoorbaar is, ontvlucht Mengele het gekkenhuis van Auschwitz.

In februari 1945 meldt prof. von Verschuer, de directeur, aan het bestuur van het Kaiser Wilhelm-Gesellschaft dat hij de inventaris van het instituut naar het Westen zal overbrengen. Alle belastende papieren, als rapporten, verslagen en briefwisseling met zijn assistent, dr. Mengele, worden vernietigd en kan hij zijn carrière verder zetten en doceerde aan de universiteit van Münster.

Op 8 mei 1945 is de oorlog voorbij. De overlevende 15% van de patiënten in de Duitse psychiatrische inrichtingen hongeren de eerste tijd voort. De psychiaters en antropologen “haben nichts gewusst”. Velen duiken onder, bouwen, vaak elders, soms onder een valse naam, hun carrière weer op. Prof. Fischer wordt in 1953 erevoorzitter van de Duitse Vereniging voor Antropologie.

Mengele slaagt erin naar het westen te vluchten, maar voor hij in september 1945 bij zijn familie in Günburg aanbelandde, werd hij tot twee keer toe onder zijn eigen naam gearresteerd en opgesloten in gevangenenkampen, maar door de toenmalige chaos die er kort na de oorlog heerste in de administratie werd hij weer vrijgelaten.

Mengele neemt een andere naam aan en komt terecht in een boerderij in Rosenheim, in volle bezettingszone, waar hij drie jaar zal blijven wonen. Ondertussen werden 23 leidende dokters en fysici voor het beruchte 'doktersproces' op Tribunaal van Neurenberg gedaagd, en dat proces nam een aanvang op 9 december 1946 en op 20 augustus 1947 volgde de uitspraak waarop 7 dokters worden opgehangen. Op het proces wordt ook herhaaldelijk zijn naam genoemd en die gebeurtenissen maken hem zo van streek dat hij besluit om Duitsland te verlaten.

Met financiële hulp van zijn familie en organisatorische steun van oud-SS'rs kan hij met valse papieren ontkomen en scheept zich half juli 1948 in naar Argentinië (Zuid-Amerika) waar hij onder een valse naam onderduikt in de grote, machtige Duitse gemeenschap. Het regime van de toenmalige president Juan Perón was onverbloemd pro-nazi en had in de laatste dagen van de oorlog tienduizend blanco Argentijnse paspoorten ter beschikking gesteld aan het ineenstortende nazi-regime.

Mengele legt belangrijke contacten met de ondergrondse nazi-beweging, ontmoet er ook enkele keren Adolf Eichmann, de organisator van de transporten naar de kampen, en raakt goed bevriend met kolonel Hans-Ulrich Rudel, Hitlers meest gedecoreerde piloot die ondertussen een sleutelfiguur was geworden in het ontsnappingsnetwerk van de nazi's.

Josef Mengele, de «Engel des Doods» van Auschwitz, begint een nieuw bedrijf in de barrio alemán en verkoopt landbouwwerktuigen van het familiebedrijf in Günzburg in geheel Argentinië en Paraguay. Weldra wordt hij eigenaar van een timmerbedrijf en investeert vervolgens in de farmaceutische industrie. In 1948 of 1949 haalde Mengele zelfs zijn rijbewijs in Bariloche, en Mengele zou nog diverse keren naar Bariloche terugkeren, waar hij een graag geziene gast zou zijn op de estancia van de schatrijke ondernemer Ludwig Freude en zijn zoon Rodolfo, die de privé-secretaris was van het echtpaar Perón vanaf 1946.

In 1956 keert Mengele even terug naar Europa voor een reis van een week naar Zwitserland om zijn zoon Rolf op te zoeken en ook om een Duitse echtgenote te vinden. Dat was zijn schoonzuster Martha, die in de oorlog weduwe was geworden van zijn jongere broer Karl jr. Hij gaat in de Alpen skiën met zijn zoon Rolf en de zoon van zijn aanstaande bruid Karl-Heinz. Mengele brengt nog een kort bezoek aan Günzburg in Duitsland en maar in München raakt hij betrokken in een verkeersongeval. De politie twijfelt aan de echtheid van zijn Zuid-Amerikaanse papieren maar zijn vader betaalt een flinke omkoopsom aan de politie en Mengele ontsnapt andermaal aan vervolging en keert veilig terug naar Buenos Aires.

Zijn zaken draaien goed en zijn zelfvertrouwen neemt weer toe. Hij neemt opnieuw zijn echte naam weer aan en verkrijgt zelfs een west-duits paspoort ondanks het feit dat hij wel tegelijkertijd op gemakkelijk tien lijsten van de meest gezochte oorlogsmisdadigers stond. In oktober 1956 laat hij Martha en haar zoon Karl-Heinz overkomen. Mengele voelt zich perfect veilig en in 1958 stond hij zelfs onder zijn echte naam in de Argentijnse telefoonboeken.

Ondertussen was vanuit Israël de beruchte nazi-jager Simon Wiesenthal hem op het spoor gekomen. In augustus 1958 wordt hij door de federale politie van Buenos Aires gearresteerd op beschuldiging van het onbevoegd uitoefenen van de medische wetenschap. 500 dollars volstaan om hem vrij te kopen en de zaak in de doofpot te stoppen, maar Mengele is bang geworden dat zijn Auschwitz-verleden aan het licht zou komen en begint een nieuwe zaak in het Paraguay van Alfredo Stroessner.

Op 5 juni 1959 vaart een Duits Bundesgericht een arrestatiebevel uit en de Duitse opsporingsdiensten concentreren zich op Argentinië, maar de vogel was al gevlogen. Op 11 mei 1960 wordt Adolf Eichmann, de organisator van de Endlösung, door de Israëlische geheime dienst de Mossad gevat, overgebracht naar Israël en er berecht en zal wat later op 31 mei 1962 worden opgehangen. Door dit geruchtmakende proces geraakt ook de voortvluchtige Mengele in de belangstelling en raakt de pers in hem geïnteresseerd.

In februari 1960 wordt Mengele, die zijn familie even bezocht in Bariloche, herkend door een toen 48-jarige toeriste uit Israël, genaamd Nora Eldoc, die een overlevende van Auschwitz was en daar door Mengele persoonlijk zou zijn gesteriliseerd. Eldoc stuitte op Mengele tijdens een feest in een hotel. Enige seconden stond ze oog in oog met hem, waarna ze haastig het hotel verliet en de politie waarschuwde. Enkele dagen later, op 12 februari 1960, werd het lichaam van de vrouw gevonden in een grot in de bergen buiten Bariloche. De vinder was de Sloveense bergbeklimmer Vojko Arko, de vriend en biograaf van Berghof-bewoner Otto Meiling. Deze verklaarde tegenover Basti dat de dode vrouw zijns inziens «een agente van de Mossad» was. Van Mengele zelf ontbrak ieder spoor.

Ondertussen studeert zijn zoon Rolf Mengele (geboren 16 maart 1944 Günzburg) voor rechten en na een stage van drie jaar werd hij in 1972 advocaat. Al die jaren onderhoud Rolf met zijn vader regelmatige correspondentie, alhoewel hun relatie niet bijzonder hartelijk is en Rolf, als advocaat, in gewetensnood blijft zitten met de vraag of hij al dan niet zijn vader moet aangeven bij de gerechtelijke autoriteiten.

Mengele was ondertussen naar São Paulo in Brazilië verhuisd en genoot er de bescherming van een Oostenrijkse familie. Op 12 oktober 1977 besluit Rolf dan toch om zijn vader op te zoeken in Brazilië en neemt het vliegtuig in Frankfurt. Rolf Mengele verblijft twee weken bij zijn vader maar omtrent zijn verleden in Auschwitz raken ze het niet eens.

Op 7 februari 1979 krijgt Jozef Mengele tijdens een vakantie met Oostenrijkse vrienden een beroerte toen hij aan het zwemmen was in Bertioga ten zuiden van São Paulo. Hij wordt nog uit het water getrokken en krijgt mond-op-mond beademing maar alle hulp kwam te laat. Een van 's werelds meest gezochte nazi stierf op zevenenzestigjarige leeftijd. Zijn stoffelijk overschot werd onder een valse naam van één van zijn voormalige beschermers, nl. Wolfgang Gerhard, begraven op het kerkhof van 'Onze Lieve Vrouwe van de Rozenkrans' te Embu in Brazilië.

Rolf Mengele trekt negen maanden later terug naar Brazilië om er de persoonlijke spullen van zijn vader op te halen. Omdat de dood van Jozef Mengele door de familie werd geheim gehouden ging de jacht op Mengele onverminderd door. Vooral tussen de jaren 1984 en 1986 haalt Mengele de internationale pers en werd zo ´n bekende persoonlijkheid dat hij zelfs op de omslag van People staat. Er worden beloningen uitgereikt voor informatie die tot zijn aanhouding zouden kunnen leiden, dood of levend, en die lopen op tot zo'n 3.5 miljoen dollar.

Op 6 juni 1985 worden eindelijk zijn beenderen gevonden op het kerkhof van Embu in Brazilië en zou het nog geruime tijd duren vooraleer pathologen tot de conclusie kwamen dat dit Jozef Mengele was. Op 7 juni 1986 werd het nieuws van de dood (en het einde van de speurtocht) van Jozef Mengele openbaar. Rolf Mengele besloot om in de openbaarheid te treden en overhandigde zijn vaders persoonlijke brieven en ook een dagboek aan het Münchener tijdschrift Bunte en gaf hen toestemming om een reeks artikelen te wijden aan Mengele.

<< Vorige - Volgende >>