Verzet.org - Het Joods Verdedigingscomiteit (JVC/CDJ)

Het JVC/CDJ werd gevormd door de samenwerking van Solidarité Juive (met communistische achtergrond) en het zionistische Secours Mutuel, alsook andere Belgen die met het lot van de joden begaan waren. Binnen het JVC/CDJ werden verschillende commissies opgericht, waaronder de Afdeling voor Volwassenen (Commission d' Adultes) en de Afdeling voor Kinderen (Commission d'Enfants). Die laatste afdeling werkte ook nauw samen met Yvonne Nevejean, directeur-generaal bij het Nationaal Werk voor Kinderwelzijn, en zou er uiteindelijk inslagen om voor de zorg van 2.100(!) joodse kinderen in te staan.

Justice Libre was actief in gerechtelijke kringen, Médecine Libre in geneeskundige. In het Jeugdfront voor de Vrijheid dat reeds werd opgericht vóór het OF/FI en geleid werd door abbé Dieudonné Bourgignon nam de Revolutionaire Volksjeugd van de KP vanaf februari ’41 een heel belangrijke plaats in. De Antwerpse Jong-KP’er Robert Wolsztajn werd de Vlaamse verantwoordelijke. Het Jeugdfront had een eigen sluikblad Jong België en haar leden waren actief in het partizanenleger en in LOMO.

In het CDJ/JVC waren ook vele niet-joden actief onder hen opmerkelijk veel katholieken, paters, priesters en nonnen, die vele joden en vooral kinderen onderbrachten in kloosters of ze bij Belgische niet-joodse gezinnen plaatsten. De jongere leden van het OF/FI van Heist-op-den-Berg stonden onder leiding van Henri Versluys en traden in 1942 toe tot de groep.

Verschillende groepen waren werkzaam binnen het CDJ, onder leiding van Abraham Manaster, Josef Sterngold, Chaim Perelman en de groep rond Leopold Flam die het illegale De Vrije Gedachte uitbracht en verspreidde. Zowel Abraham Mannaster als Jozef Sterngold waren Belgische joden die op 5 augustus 1942 naar Frankrijk werden gedeporteerd om daar aan de Atlantikwall te werken. Beiden -onafhankelijk van elkaar- konden al in september ontsnappen en keerden naar België terug.

Jozef Sterngold (º1911) zal vele noodlijdenden helpen. Meestal kwam de hulp neer op de aanschaf van identiteitskaarten, rantsoenzegels en levensmiddelen. Maar Sterngold hielp niet enkel joodse lotgenoten. Na de invoering van de verplichte tewerkstelling in Duitsland, op 6 oktober 1942, konden ook niet-joodse werkweigeraars op de hulp van Sterngold rekenen in de vorm van rantsoenzegels en een onderduikadres.

Sterngold: "Ik was van 's morgens vroeg tot 's avonds laat in de weer. Vrienden in de Ardennen hadden babyvoeding nodig. Zieken hadden een dokter nodig. Tientallen mensen wachtten elke dag op voedselbonnen. Hoeveel keer ben ik niet op het nippertje aan de Gestapo ontkomen! (..) Het lukte ons tot aan de bevrijding van Antwerpen op 4 september 1944 door te gaan met het verzetswerk. Ik schat het aantal geredden in Antwerpen op 1.500. Velen heb ik kunnen helpen. Daarvoor dank ik God. De oorlog heeft niet het laatste woord gekregen." Ook na de oorlog bleef Jozef Sterngold zich inzetten voor de oorlogsslachtoffers, en hielp hij de teruggekeerde joden hun familie weer te vinden. Hij werd herhaaldelijk onderscheiden voor zijn moed en ontving ook het brevet van burgerlijk weerstander en de medaille in de Kroonorde.

Net zoals Sterngold was Abraham Mannaster (º1910-?) bijzonder actief in het verzet. Als Belg had hij nog eerst in het Belgische Leger gevochten tegen de Duitsers tijdens de achttiendaagse veldtocht. Op 3 december 1942 had Mannaster zich aangesloten bij de verzetsgroepering de Nationale Koninklijke Beweging (NKB/MNR), verleende tevens zijn medewerking aan de inlichtingendienst en de geheime dienst voor hulp aan werkweigeraars Socrates.

In het voorjaar sloot Mannaster zich ook aan bij de Brusselse afdeling van de CDJ/JVC, meer bepaald bij de Section d'Enfance (Afdeling voor Kinderen ). In het totaal heeft de groep Mannaster ongeveer 175 joodse kinderen uit het Antwerpse kunnen onderbrengen hetzij bij particulieren ofwel in kindertehuizen waarvan vele katholieke instellingen. Ook heeft de groep circa 75 joodse vrouwen als 'niet-joods' kunnen plaatsen en vele tientallen personen aan valse papieren geholpen en hen maandelijks 350 rantsoeneringsbladen bezorgd.

De groep rondom Leopold Flam (1912—1995) was weer van heel andere aard. De van Russische origine Flam was tot aan het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog leraar aan het atheneum van Gent en studiemeester aan het atheneum van Deurne. Onder zijn Deurnese collega's bevond zich ook Jef Van de Wiele van de DeVlag, algemeen gekend als "Jef Cognac" wegens zijn onverbeterlijke drankzucht.

Zijn oordeel over de leider van de DeVlag was vernietigend: "Ik ken de leider van de DeVlag, Jef Van de Wiele, persoonlijk," noteerde Flam in zijn dagboek op 13 maart 1943,. "Ik vraag mij af welke bekwaamheid deze zatlap en dat verlopen individu wel bezit om een leidende positie te kunnen innemen zelfs in een vereniging als de DeVlag. De nazi's schijnen én hun lezers én hun aanhangers enigszins te verachten, anders gaven ze hen noch zulke stommiteiten in hun dagelijkse pers te lezen noch zulke leiders als Jef Van de Wiele."

Op 12 mei 1943 werd Flam ingerekend en enkele dagen later naar de Dossinkazerne afgevoerd. Dankzij zijn Belgisch paspoort en de bemiddeling van een vooraanstaande, wordt hij op 19 oktober 1943 terug vrijgelaten.

De balans voor hulp aan de joden valt voor Groot-Antwerpen wel erg nadelig uit. Van de 2.711 gehuldigden in 1978 telde Groot-Antwerpen slechts 153 'helpers', of 6,62% van het totaal. De grootste groep 'helpers' kwamen uit Franstalig België en Franstalig Brabant met 1.020 (44,11%), Nederlandstalig Brabant en het Brusselse (905 39,14%) en Groot-Brussel (716 30,97%).

Na de oorlog vormde het Joodse Verdedigingscomité zich om tot een sociale hulporganisatie met als belangrijkste doelstellingen de belangen te verdedigen van alle joden die tijdens de oorlog waren ondergedoken, te trachten gezinnen terug te herenigen en hulp te verstrekken aan de overlevenden die terugkeerden uit de concentratiekampen.

<< Vorige - Volgende >>