Verzet.org - Joris Van Severen en het Verdinaso

Inleiding

Joris Van Severen heeft nooit gecollaboreerd omdat hij daar de kans niet heeft toegekregen, maar hij stond aan de vooravond van de Tweede Wereldorlog, met zijn D.M.O. helemaal klaar om de collaboratie aan te gaan met nazi-Duitsland. Waar het Verdinaso anders zou zijn geëindigd moest Van Severen niet voortijdig zijn omgekomen ligt voor de hand: hij zou 'zijn' Dinaso Militianen via de voordeur recht bij de Vlaamse SS hebben binnengeleid en net zoals zijn geestesgenoten, Léon Degrelle van REX, Mussert van de NSB en Jef Van de Wiele van DeVlag, een hoge positie bij de SS hebben verworven en het wellicht tot SS-Generaal hebben geschopt.

Het Verdinaso kende een kortstondige bloei in het midden van de jaren 1930, maar is ten onder gegaan aan de innerlijke onmacht van zijn utopische doelstellingen, de vroegtijdige dood van zijn leider Van Severen op 20 mei 1940 en de chaotische toestanden van het eerste oorlogsjaar (tot mei 1941). Een deel van de Verdinasoleden stapt in 1940-1941 de collaboratie binnen, een ander deel verkiest de kant van het verzet, nog anderen verlaten de politiek.

Het Verdinaso was een corporatistische, Groot-Nederlandse, fascistische en antisemitische beweging. De antidemocratische evolutie van het katholieke Vlaams-nationalisme kadert in de opkomende fascistische stromingen in Europa, maar is ten dele ook te wijten aan een heropleving van de ultramontaans-anti-liberale traditie in de katholieke Vlaamse Beweging.

Joris Van Severen

Georges Van Severen (hij zal zijn voornaam later 'vervlaamsen' naar 'Joris') werd op 19 juli 1894 in Wakken geboren als oudste van vijf kinderen. Zijn ouders, notaris Edmond van Severen en Irma van de Male, behoorden tot de plattelandse burgerij en Georges wordt tweetalig grootgebracht. Zijn middelbare studies volgt hij aan het Gentse jezuïetencollege Sainte Barbe. In 1912 laat hij zich inschrijven aan de universiteit van Gent, faculteit Letteren en Wijsbegeerte, voorbereidend op de rechten. Hij is o.m. actief in de Rodenbachsvrienden, een katholieke flamingantistische studentenkring.

In september 1914 wordt hij opgeroepen voor het leger en levert strijd aan het IJzerfront. In maart wordt hij bevorderd tot sergeant en in januari 1917 tot onderluitenant. Later wordt door Arthur de Bruyne genoteerd dat Van Severen een belangrijke rol zou hebben gespeeld bij de derde divisie waar de frontbeweging actief was, maar dat wordt nergens bevestigd. Het zal nog tot 1921 duren vooraleer Van Severen daar belangstelling voor krijgt.

Na de oorlog hervat Van Severen in 1919 zijn studies Rechten aan de universiteit te Gent maar hij zal die niet afmaken. Hij wijdt zich in hoofdzaak aan de Vlaamse strijd en is actief in verschillende Vlaamse verenigingen. Vanaf 1921 wijdt hij zich vooral aan zijn eigen publicatie, het maandblad Ter Waarheid, dat vanaf 30 januari 1921 verschijnt tot ongeveer eind 1924.

Op aandringen van priester/dichter Cyriel Verschaeve neemt hij op 20 november 1921 deel aan de Algemeene Verkiezingen (parlementsverkiezingen). Hij trekt de lijst voor de Kamer van het in 1919 opgerichte Vlaamsche Front, in de volksmond de Frontpartij genoemd of de partij van de Fronters. Van Severen wordt verkozen als volksvertegenwoordiger, samen met nog drie andere Fronters: Staf de Clercq (die later het VNV zal stichten), de Antwerpse advocaat Henri Picard en de onderwijzer Emiel Butaye uit Watou.

In 1925 worden Van Severen, Staf de Clercq en Emiel Butaye opnieuw verkozen voor de Frontpartij. Daarnaast werden er nog drie andere verkozen. Henri Picard werd vervangen en in zijn plaats kwam de vrijzinnige Herman Vos, Van Opdenbosch uit Aalst en Thomas De Backer, een onderwijzer uit Mol.

Al gauw evolueert Van Severen naar een fascistisch standpunt, met aanvankelijk een sterke nadruk op het katholicisme. Hij versmelt het grootneerlandisme (de politieke hereniging van Vlaanderen en Nederland) met het antidemocratische solidarisme en een pleidooi voor militievorming. Vanaf het midden van de jaren 1920 saboteert Van Severen elke Vlaams-nationalistische samenwerking waar gematigden bij betrokken zijn.

Intussen is hij vooral in West-Vlaanderen actief: hoofdman van het KVNV (Katholiek Vlaamsch Nationaal Verbond) en uitgever van De West-Vlaming. In 1921 heeft Van Severen Emiel Thiers leren kennen die eveneens lid wordt van de Frontpartij. Van 1925 tot 1932 is Emiel Thiers provincieraadslid voor het KVNV en wanneer Van Severen het vanaf 1928 niet meer eens is met het KVNV en doelbewust op een breuk aanstuurt, steunt Thiers hem onvoorwaardelijk.

"La Belgique: qu'elle Crève!" (29 november 1928)

Bij tussentijdse verkiezingen in Antwerpen in 1928 wordt het amnestievraagstuk opnieuw actueel. Dr. August Borms, die op dat ogenblik reeds tien jaar in de cel zit wegens collaboratie met de Duitsers in de Eerste Wereldoorlog (het Activisme), en daarvoor ter dood veroordeeld werd, is kandidaat op de lijst van de Frontpartij in Antwerpen. (Dr. August Borms wordt verkozen als volksvertegenwoordiger maar zal niet zetelen. Hij wordt wel vrijgelaten uit de gevangenis.)

Ook in het parlement leidt dit tot hevige discussies. Op 29 november 1928 houdt Van Severen een vurig pleidooi voor amnestie in het parlement. Het slot van zijn redevoering is andermaal een pleidooi voor Groot-Nederland. "En België dan?" vraagt iemand in de Kamer, waarop Van Severen antwoord met de vloek van de Vlaamse soldaten aan het IJzerfront: "Belgiek, ontplof!" en vertaalt dat voor sommige Kamerleden in het Frans als "La Belgique: qu'elle Crève!"

Zo isoleert hij de pluralistische Antwerpse Frontpartij en verhindert hij een constructieve democratische politiek. Met de Algemene Verkiezingen van 29 mei 1929 loopt het verkeerd voor Van Severen. Alhoewel de Fronters veel meer stemmen halen dan in 1925 (van 84.143 naar 131.961) en zij van zes naar tien zetels klimmen alsmede vier senatoren, wordt Van Severen niet herkozen. De Diets-Nationaalsolidarist Wies Moens die zich kandidaat had gesteld grijpt ook naast een zetel. In hun plaats komen de Vlaams-Nationalisten Jeroom Leuridan, Victor Delille en Marcel van den Bulcke in het parlement.

Vorige - Volgende >>