Verzet.org - De Gewapende Partizanen/Partisans Armées

De Communistische partij van België leidde in de eerste jaren na de Eerste Wereldoorlog een sluimerend bestaan. Het is pas nadat Adolf Hitler op 30 januari 1933 aan de macht komt in Duitsland en de communisten en socialisten al in de eerste weken na de machtsovername zwaar aangepakt werden, dat ook de communisten in België (en elders in Europa) zich geen illusies moesten maken over hun toekomst als Hitler ooit over de rest van Europa zou willen regeren. En ook in Italië dat sinds 1922 door Mussolini werd bestuurd waren de communisten en marxisten het mikpunt van geweld en opsluiting.

Armband van een Duitse soldaat van het Condor-Legioen

Armband van een Duitse soldaat van het Condor-Legioen

In 1936 barst in Spanje de Burgeroorlog los en die zal duren tot april 1939. De nationalisten onder leiding van Generaal Franco, proberen met alle geweld de gematigd linkse regering uit het zadel te lichten. Franco kan rekenen op de actieve steun van Duitsland en Italië en in feite was de Spaanse Burgeroorlog de generale repetitie voor de aanstaande Wereldoorlog. De overwinning van de nationalisten van Franco hadden veel te danken aan het Duitse contingent, waaronder het 5.000 man sterke Condor-legioen, een experimentele tank-, anti-tank en luchtmachteenheid.

De Burgeroorlog had spoedig internationale allures aangenomen en vele communisten en andere linkse immigranten uit België en Nederland vertrokken naar Spanje om samen aan de zijde tegen Franco te strijden. Zowat 2.000 Belgische 'Interbrigadisten' hebben deelgenomen aan de Burgeroorlog. Vele van deze Spanje-strijders zullen later terug opduiken bij het verzet en vooral bij de Gewapende Partizanen. De Spaanse communiste Dolores Ibarurri (1895–1989), bijgenaamd 'La Pasionara', was de levende legende van die strijd en van haar zijn de legendarische woorden 'No pasaran!': ("Zij (=de fascisten) zullen er niet doorkomen")

Jef Van Extergem

De grote doorbraak voor de KPB kwam er met de parlementsverkiezingen van 1936 toen de communisten 9 zetels behaalden in de Kamer en 4 in de senaat. De meeste waren Franstaligen uitgezonderd de twee communistische senatoren Isidoor Heyndels uit Vilvoorde en Ferdinand Minnaert uit Gent. In de jaren dertig waren ook het VNV (Vlaams Nationaal Verbond), Rex, Verdinaso en het Nationaal Legioen ontstaan en de KPB ging ook in eigen land de strijd aan tegen het fascisme wat leidde tot aanhoudende rellen en straatgeweld.

Op 24 januari 1937 werd in Vlaanderen de VKP (Vlaamse Kommunistische Partij) opgericht door Jef Van Extergem, Ferdinand Minnaert, René Dillen en Bert Van Hoorick. Het doel van de centrale Belgische communistische partij was om het Vlaamse nationalisme te recupereren. Rond deze Vlaamsche Kommunistische Partij ontstond het "Vlaamsch Blok voor Zelfbestuur en Democratie" dat een coalitie was van de communisten en enkele onafhankelijken en progressieven.

Zij vergaderden met Vlaamse leeuwenvlaggen en zongen Vlaamse liederen waaronder ook de Vlaamse Leeuw. De partijkrant De Roode Vaan heette hier "Het Vlaamsche Volk". Later volgde dan ook nog het weekblad Ulenspiegel, dat vooral tegen de collaborerende partijen fulmineerde totdat in januari 1941 het VNV (Vlaams Nationaal Verbond) het blad overnam! Van Extergem volgde verder de directieven van Stalin inzake het inschakelen en uitschakelen van sympathie voor Duitsland en het Vlaamse nationalisme. Alhoewel ook Van Extergem in de Eerste Wereldoorlog bij het activisme was betrokken geraakt, had de VKP nog voor er sprake was van een Tweede Wereldoorlog, alle collaboratie met het extreemrechtse Duitsland van Hitler afgezworen.

Op 23 augustus 1939 werd tussen de Sovjetunie (Molotov) en nazi-Duitsland (Joachim Von Ribbentrop) het niet-aanvalspact ondertekend en voor de communisten kwam dit aan als een donderslag bij heldere hemel. In dit pact verbonden de Sovjetunie en Duitsland er zich toe om voor een termijn van tien jaar elkaar niet aan te vallen, noch aan te sluiten bij bondgenootschappen die tegen één van verdragspartners gericht waren. Dit had voor de communisten in België het directe gevolg dat de KPB als staatsgevaarlijk werd beschouwd maar ze werd nog niet verboden. Dit pact verplichtte de communistische partijen in Europa ertoe om hun antifascistische reflexen te temperen.

Ook in Frankrijk had dit pact verstrekkende gevolgen voor de Europese communisten. Op 25 augustus 1939 werd "L' Humanité" (het partijblad van de PCF) verschijningsverbod opgelegd en een maand later werd de PCF verboden. Een deel van de Franse KP-leiding, onder meer secretaris-generaal van de PCF Maurice Thorrez, duiken onder bij hun strijdmakkers in België om van daaruit de verdere werking van hun partij in Frankrijk te organiseren.

Op 1 september 1939 valt Duitsland Polen binnen en op 3 september 1939 verklaren Engeland en Frankrijk de oorlog aan Duitsland. Op basis van een geheim protocol dat aan het niet-aanvalspact werd toegevoegd, valt de Sovjetunie op 17 september 1939 Polen binnen en annexeert de gebieden die tot 1920 bij Rusland hadden behoord. Op 10 mei 1940 valt Duitsland België en Nederland aan en enkele weken later wordt de overgave betekend door Koning Leopold II.

Aanvankelijk werd de capitulatie beschouwd als een goede zaak maar al snel begon de partij weer actie te voeren voor betere werkomstandigheden en verloning voor arbeiders en mijnwerkers. Een reeks grote stakingen in het voorjaar van 1941, waar de KPB aan de basis lag van één van de grootste staking, beter bekend als "de staking van de 100.000", leidden spoedig tot een reeks aanhoudingen maar de partij werd nog niet verboden. In Nederland daarentegen was de communistische partij al sinds 22 juli 1940 verboden!

De SIPO (Sicherheitspolizei) tolereerde de KPB omdat ze aldus gemakkelijker de activiteiten van de KPB kon controleren en anderzijds rustig Operatie Barbarossa) van 22 juni 1941 kon voorbereiden. De KPB zette zich vanaf september 1940 tegelijk met de legale bladen ook in voor de illegale pers zoals bijvoorbeeld Le Drapeau Rouge/De Rode Vaan en nog enkele andere bladen.

Enkele weken voor het begin van de inval in Rusland, had in België Operatie Sonnewende plaats, waarbij de Gestapo overging tot de arrestatie van Belgische communistische militanten. 105 communisten werden preventief opgepakt waarvan het gros op 22 september 1941 naar KZ Neuengamme werden gedeporteerd. Onder de aangehoudenen bevonden zich ondermeer Julien Lahaut (secretaris van de KPB), de KP-parlementairen Heyndels, Glineur en Deselier alsook verschillende provincie- en gemeenteraadsleden van de KPB.

Vanaf het ogenblik dat de nazi's op 22 juni 1941 Rusland binnenvallen, verandert de situatie voor de communisten in België (en in de rest van de bezette gebieden) echter dramatisch. Het was nu duidelijk dat het niet-aanvalspact slechts een truc van de Duitsers was geweest om tijd te winnen en eerst West-Europa aan te vallen en te annexeren. Duitsland had geen behoefte om oorlog tegelijk aan twee fronten te moeten voeren.

De Internationale in Moskou gaf op 7 juli 1941 nieuwe richtlijnen aan de communistische afdelingen in de verschillende bezette gebieden. Bedoeling was om tot een nationaal eenheidsfront te komen en het verzet te bundelen. Stalin wilde een zogenaamd breed front van verzet te openen in West-Europa om aldus de Duitse oorlogseconomie te verzwakken, en alzo de opmars van de Duitse legers te vertragen.

Het doel was om een verzetsgroep op te richten die alle partijen oversteeg, om alle medeburgers wakker schudden en ze met alle beschikbare middelen strijd te stimuleren om actie te voeren tegen de bezetter en in het bijzonder de collaboratiebewegingen. De strijd werd vanaf dan: nationaal, patriottisch en antifascistisch. Een toespraak van Stalin ter gelegenheid van de 24ste verjaardag van de Oktoberrevolutie werd op grote schaal door de KPB verspreid.

In de herfst van 1941 werd Pierre Joye, communist en hoofdredacteur van Le Drapeau Rouge, opgedragen om contact op te nemen met prominenten van verschillende politieke formaties. Onder impuls van Joye wordt door het legendarische stichterstrio Marteaux (communist), Fernand Demany (liberaal) en E.H. Bolland (een antifascistische katholiek) het OF/FI Onafhankelijkheidsfront opgericht.

Doordat reeds in juli 1941 de KPB door de nazi's wordt verboden, treden de leden unaniem toe tot het de pluralistische verzetsgroep OF/FI en de communisten zullen daar een stevige invloed blijven uitoefenen tot aan het einde van de oorlog. Daarmee was de KPB de enige politieke partij in België die als partij volledig in het verzet stapte! Velen zullen sneuvelen in de daarop volgende jaren en de KPB de sinistere bijnaam Partij van de Gefusilleerden opleveren omwille van de ongewoon hoge dodentol die betaald werd voor het verzet.