Verzet.org - De tragedie van Lidice. Vergelding voor de moord op Reinhard Heydrich

Op 29 september 1938 wordt het Sudetengebied -het overwegend Duitstalige gedeelte van Tsjecho-Slowakije- ingelijfd bij het Duitse Rijk. De Sudeten Duitser Karl Hermann Frank, wordt in november Gauleiter van het Sudetengebied en blijft daar op post tot wanneer nazi-Duitsland op 15 maart ´39 geheel Tsjechië inlijft bij het Derde Rijk. Het andere gedeelte, Slowakije, blijft semi-onafhankelijk, maar is in feite een marionettenstaatje van het Derde Rijk.

Rijksprotectoraat Bohemen en Moravië

Konstantin Freiherr von Neurath (1873-1956) wordt op 19 maart ´39 de Reichsprotector van Böhmen und Mähren (Bohemen en Moravië zoals het voormalige grondgebied van Tsjechië van dan af wordt genoemd), en SS-Obergruppenführer Karl Hermann Frank wordt aan hem toegevoegd als Staatssecretaris. Het Tsjechische verzet organiseert zich in Rusland, maar opereert voornamelijk vanuit Engeland, van waaruit het vele sabotage daden en aanslagen organiseert in heel Tsjechië.

In september 1941 besluit Adolf Hitler om de Chef van de RSHA (Reichssicherheitshauptamt), SS-Obergruppenführer Reinhard Heydrich, naar het Reichsprotectoraat te zenden, met de bedoeling om daar het Tsjechische verzet uit te roeien. Op 29 september 1941 volgt Heydrich de ´zieke´ Von Neurath (die officieël nog wel in functie blijft tot maart 1943) en Heydrich wordt Waarnemend Reichsprotektor von Böhmen und Mähren.

Heydrich was de rechterhand van Heinrich Himmler en werd al op 21 juli 1941 belast met de opsporing en vervolging van joden en iedereen de een gevaar voor het Derde Rijk kon betekenen. Op 20 januari 1942 organiseert Heydrich samen met Adolf Eichmann, een bijeenkomst in Wannsee waar de praktische coördinatie die tot de Endlösung van de joden moet leiden, verder wordt uitgewerkt.

Meteen na zijn aankomst in Praag kondigt Heydrich de staat van beleg af over heel Bohemen en Moravië. Reeds op de eerste dag dat hij zijn kantoren betrekt in het Hradcanykasteel in Praag, laat Heydrich preventief en bij wijze van afschrikking, 142 Tsjechen executeren en 584 anderen naar de concentratiekampen deporteren.

Overal in de stad laat Heydrich grote rode aanplakbiljetten aanbrengen met daarop de namen van de gefusiljeerden. In de eerste weken reeds meer dan 400 mensen. In oktober nam de terreur nog toe en laat Heydrich nog eens 248 Tsjechen executeren en 953 naar het vernietigingskamp van Mauthausen afvoeren. Deze meedogenloze acties geven hem spoedig de gevreesde bijnaam de Beul van Praag.

Maar zonder het misschien te beseffen, had hij met die executies op de eerste dag van zijn aankomst, meteen zijn doodvonnis getekend. Met zijn preventieve executies had hij ook de Tsjechische generaals Bilú en Volta laten doodschieten. Deze beide generaals waren behalve leden van het verzet, ook vrienden van kolonel Moravec die aan het hoofd stond van de Tsjechische inlichtingendienst in Londen.

Al in oktober werd in Londen beslist om Heydrich uit te schakelen, en werd daartoe het Antropoïde Team opgericht. Antropoïde komt uit het Grieks en betekent: anthropos 'man' en eidos 'gelijkend op', waarmee de Tsjechen Heydrich spottend de aap-achtige bestempelden.

De zwaar beschadigde wagen van Heydrich na de aanslag

De zwaar beschadigde wagen van Heydrich na de aanslag

Op 28 december 1941 werden Gabcik, Vacik en Kubisj overgevlogen met een Halifax vliegtuig en boven Tsjechië gedropt. Het zou uiteindelijk nog mei worden vooraleer zij uitdrukkelijke instructies kregen. Op 20 mei seinde de Tsjechische regering in Londen de toestemming voor de aanslag door. Heydrich moest een week later op 27 mei 1942 sterven.

Heydrich had met zijn familie zijn intrek genomen in het landgoed Panensky Brezany (toen Jungfern-Breshan geheten), dat ongeveer 20 km ten noorden van Praag lag en geconfisceerd werd van een joodse familie. Als meester over leven en dood voelde Heydrich zichzelf onkwetsbaar. Hij kon zich niet voorstellen dat hij zelf het doelwit van geweld zou worden. 'Zijn' Tsjechen zouden hem 'niets doen', zei hij, 'en wie dat toch wilde, zou het niet wagen'. Zonder lijfwachten bezocht hij concerten in Praag en elke dag reed hij in een open auto zonder escorte naar zijn kantoren in de hoofdstad.

De ochtend van 27 mei had Valcik (van verzetsgroep Silver B) zich boven op een heuvel geposteerd, en zijn twee kompanen, Kubisj en Gabcik (van groep Anthropoid) hielden zich klaar. Luitenant Opalka was even komen controleren of iedereen goed opgesteld was. Toen de Mercedes van Heydrich kwam aanrijden, sprong Gabcik op de weg en wilde het vuur openen, maar zijn stengungeweer weigerde. De wagen was al tot stilstand gekomen en de chauffeur van Heydrich, Klein trok zijn revolver, en wilde het vuur openen. Kubisj zag wat er gebeurde, trok de pin uit zijn granaat en wierp die in de auto waar Heydrich zat.

De verzetsmannen zetten het op een lopen, achternagezeten door Klein die op hen bleef vuren. Tot Gabcik zich omdraaide en zijn pistool leegvuurde op de chauffeur, die neerzeeg en de drie verzetsmannen konden voorlopig ontkomen. Enkele weken later, op 18 juni werden zij verraden en verschansten de drie helden en nog vier andere verzetsmensen zich in een kerk in Praag. Na een vele uren durende vuurgevecht met de elitetroepen van de SS, pleegden zij allen met hun laatste kogel zelfmoord.

De achtergelaten Heydrich was niet eens zo zwaar gewond en kon nog opstaan. Door een voorbij rijdende bestelwagen werd hij naar het Bulovkahospitaal gereden voor verzorging. Ondanks dat zijn verwondingen niet ernstig waren, stelden de dokters in het hospitaal vast dat er mogelijk granaatsplinters in zijn borstkas en alvleesklier waren terecht gekomen, en een noodoperatie moest gebeuren. De ingreep slaagde maar Heydrich liep een bloedvergiftiging op.

Bij gebrek aan penicilline werd de infectie snel erger, en op 4 juni 1942, ruim een week nà de aanslag, stierf Reinhard Heydrich, één van de grootste en meest beruchtste nazi-leiders van het Derde Rijk aan zijn opgelopen verwondingen.