Verzet.org - Dietrich Bonhoeffer: 'Es ist schlimmer böse zu sein, als Böses zu tun'

Geboortehuis van Bonhoeffer, thans museum

Dietrich Bonhoeffer wordt op 4 februari 1906 als het zesde van acht kinderen, geboren in Breslau, thans Wroclaw genoemd dat in het huidige West-Polen ligt. Zijn vader, Karl Bonhoeffer, is een gerenommeerde psychiater en neuroloog en wordt later, wanneer het gezin in 1912 naar Berlijn verhuisd, de voorzitter van een Berlijnse Weldadigheidsinstelling. Zijn moeder, Paula Bonhoeffer, is van adellijke afstamming. Zij geeft haar kinderen de eerste jaren zelf onderwijs en ontwikkelt hun kritisch denken.

Dietrich's ouders zijn welgestelde burgers en wonen in een groot huis. Vanaf 1913 volgt Dietrich les aan het gymnasium van Berlijn. Hij leidt een onbezorgd leven, waarin hij niets tekort komt. In 1914 breekt WOI uit en niet alleen sneuvelen er familieleden, ook zijn broer Walter wordt zwaar gewond en bezwijkt in 1918 aan zijn verwondingen. Zijn dood slaat diepe wonden in Dietrich.

Naar het einde van zijn studies, beslist hij in 1923 om theologie te gaan studeren. Dit tot zeer tegen de zin van zijn vader in die hem liever in de richting geneeskunde wilde duwen, maar zijn vader zal later toegeven dat hij zich vergist heeft.

Vader Bonhoeffer identificeert zich het meest met Dietrich's drie broers, die meer op hem lijken en dezelfde interesses als hij vertonen. Dietrich moet daarom moeite doen om door zijn vader geaccepteerd te worden. De beslissing om theologie te gaan studeren is voor Dietrich dan ook een belangrijke stap. Enerzijds heeft hij de mogelijkheid om ergens in uit te blinken op een ander vakgebied dan zijn broers en zo het respect van zijn vader te verdienen. Anderzijds maakt hij zich door deze keuze onafhankelijker van de familie en wordt hij zelfstandiger.

Dietrich begint zijn studie in 1923 in Tübingen. Omdat hij geen kerkelijke achtergrond heeft en door zijn studiekeuze aan de rand van zijn familie is komen te staan is hij een buitenstaander. Zijn studie vlot aanvankelijk dan ook niet zo. Hij maakt met zijn broer Klaus een studiereis naar Rome en Tripolis. Eenmaal terug gaat hij in 1924 in Berlijn studeren. Zijn studie heeft nu meer vaart en al in 1927 promoveert hij.

Na in Barcelona als assistent van een pastor van een Duits-lutherse gemeente te hebben gewerkt promoveert hij in 1929 tot universitair docent in Berlijn, waar hij in 1930 zijn eerste openbare les geeft. Met zijn vierentwintig jaar is hij, hoewel hij geslaagd is voor zijn examens voor de kerk, nog te jong om ergens predikant te worden: de minimumleeftijd daarvoor is vijfentwintig jaar en de regels zijn heilig voor de kerk.

Dietrich zelf vindt het niet erg en hij gaat een jaar naar de Verenigde Staten op uitnodiging van het Union Theological Seminary in New York. Hij is geschokt door de strikte rassenscheiding, die hij tegenkomt. Van 1931 tot 1933 is Dietrich bezig met allerlei pastoraal werk en werkt hij nog steeds op de universiteit. De meeste theologen daar zijn Duits-nationalistisch en de studenten komen vaak in hun fascistische uniform.

In Berlijn werd Bonhoeffer privaatdocent en bekleedde diverse functies in de oecumenische beweging. Voor Bonhoeffer betekende de oecumenische beweging de kerk op internationaal vlak. Van vitaal belang was volgens Bonhoeffer dat de kerk ook hier zou spreken met gezag, niet bescheiden met voorstellen zou komen, maar de moed hebben geboden af te kondigen. Tevens begon Bonhoeffer in deze tijd intensief de Bergrede te bestuderen. Bij deze bestudering speelden de ervaringen uit Amerika een grote rol.

In deze tijd vond de grote wending plaats van theoloog naar christen. Bonhoeffer schrijft hierover in een brief naar zijn broer: "Ik meen te weten dat ik eigenlijk van binnen pas helemaal helder en werkelijk oprecht zou zijn, als ik eens begon echt ernst te maken met de bergrede..." En in biografische notitie uit 1936 schrijft Bonhoeffer terugkijkend op deze periode: "Ik stortte me op een zeer onchristelijke wijze op het werk. Een eerzucht, die verschillenden aan mij gemerkt hebben, maakte mij het leven zwaar....Toen kwam er iets anders, iets dat mijn leven tot nu toe veranderd en een andere richting gegeven heeft. Ik kwam voor het eerst in contact met de bijbel... Ik had al dikwijls gepreekt, ik had al veel van de kerk gezien, erover gesproken en gepreekt en toch was ik nog steeds geen christen geworden...Ik weet het, ik heb indertijd uit de zaak van Jezus Christus profijt voor mezelf getrokken. Ik smeek God dat dit nooit meer mag gebeuren. Ik had nog nooit of maar heel weinig gebeden. Ik was in al mijn verlatenheid tevreden over mezelf. Daaruit heeft de bijbel me bevrijd en vooral de bergrede."

Vorige - Volgende >>