|
Dietrich Bonhoeffer: 'Es ist schlimmer böse zu sein, als Böses zu tun' |
|
|
|
|
Thursday 08 January 2004 |
|
Pagina 2 van 6
"Niet wat je wenst maar resoluut het goede doen. Niet dromen over mogelijkheden maar onbevreesd de werkelijkheid aangrijpen. Vrijheid ligt niet in verheven gedachten, alleen in de daad. Aarzel niet langer, ga de storm in en handel, gedragen door Gods woord en je geloof, juichend zal de vrijheid je geest ontvangen." (Dietrich Bonhoeffer)
Op 30 januari 1933 kwam Hitler aan de macht. De dag daarna sprak Bonhoeffer voor de Berlijnse radio volgens afspraak over het leiderschapsbegrip. Voordat Bonhoeffer klaar was werd de microfoon uitgeschakeld. De onderdrukking van het vrije woord was begonnen.
Op 7 april 1933 werd de ariërsparagraaf van kracht en op 15 september 1935 Gesetz zum Schutze des deutschen Blutes und der deutschen Ehre. Het ambtenarencorps werd gezuiverd van joden en van hen die gedeeltelijk van joodse afkomst waren. Bonhoeffer was een van de eersten die inzagen wat dit voor christenen meebracht. Hij schreef een rede waarin hij verdedigde dat joden niet alleen het recht hebben om lid te zijn van een kerk, maar ook hun burgerrechten in de Duitse staat.
 Voorlopig had de kerk goede verwachtingen van het nieuwe bewind. Vooral het vooruitzicht dat de lappendeken van onafhankelijke provinciale kerken vervangen zou worden door een Rijkskerk sprak tot de verbeelding, ook voor Bonhoeffer. Het belangrijkste verschil tussen hen die tot de Duitse Christenen behoorden en de anderen was, dat de Duitse Christenen een kerk wenste die onderworpen zou zijn aan de staat, terwijl de anderen, waaronder Bonhoeffer, haar onafhankelijkheid wilden garanderen. Uiteindelijk wonnen de Duitse Christenen, en met hen Hitler.
Terwijl de stormachtige ontwikkelingen in de kerk voortgingen doceerde Bonhoeffer ook nog. In 1933 hield hij een opzienbarende reeks colleges over de christologie. Aan de hand van aantekeningen van studenten heeft Eberhard Bethge de colleges gereconstrueerd. Hieruit bleek hoe intens Bonhoeffer betrokken was bij het onderwerp. Voor hem was christologie een ontmoeting met de levende Christus. Na afronding van de zomercolleges kreeg Bonhoeffer weer meer tijd om zich in te zetten voor de strijd binnen de kerk. Nadat bleek dat de Duitse Christenen de overwinning behaalden, ging Bonhoeffer voor twee jaar naar Londen als predikant. Hier bleef hij zich inzetten voor de  (Belijdende Kerk) die in 1934 vaste vorm had verkregen.
In januari 1935 schrijft Bonhoeffer aan zijn broer: "Het herstel van de kerk moet zeker komen van een nieuw soort monnikendom, dat met het oude slechts overeenkomt in zijn onvoorwaardelijkheid van een leven volgens de bergrede in navolging Van Christus. Ik denk dat het tijd is hiervoor mensen bijeen te brengen." Zes maanden later ging Bonhoeffer een predikantenseminarie leiden in Finkenwalde op verzoek van de Bekennende Kirche.
 Terwijl de Evangelische Kirche Hitler niets in de weg legt en de Duitse Christenen naar voren komen en zelfs de meerderheid krijgen in de kerkelijke leiding protesteert Dietrich tevergeefs. Hij gaat eind 1933 in Londen werken voor twee Duitse gemeenten daar. Hij probeert de buitenlandse kerken te overtuigen van het belang van de strijd tussen de Duitse Christenen en de ondertussen opgerichte Bekennende Kirche, maar tevergeefs.
In 1935 wordt hij directeur van het seminarie in Finkenwalde bij Stettin (tegenwoordig Pools). Hij heeft een zeer ongewone manier van onderwijzen, die buitengewoon gevarieerd is en zeer motiverend werkt. Hij organiseert allerlei activiteiten buiten de gewone lessen en verbouwt met zijn studenten hun onderkomen. Al eind 1935 wordt onder andere zijn seminarie door de nazi's illegaal verklaard, maar hij gaat gewoon door.
Veel studenten biechten bij Bonhoeffer zelf. Maar daar Bonhoeffer zelf ook moest biechten, koos hij hiervoor een student uit Saksen, verlegen en bescheiden, maar ruim van hart en geest: Eberhard Bethge die spoedig één van zijn beste vrienden wordt. Het behoorde ook tot de taak van het Broederhuis pastorale hulp te bieden en te evangeliseren in de omringende gemeenten. Ook werd er contact gehouden met oud-studenten door middel van brieven, bezoeken en reünies. In deze periode schreef Bonhoeffer zijn boekje Leven met elkander.
In 1937 werd de rijksbisschop vervangen waardoor de vervolgingen tegen de Bekennende Kirche toenamen. In oktober van dat jaar werd het seminarie van Finkenwalde op last van de Gestapo gesloten. In de oorlog zou meer dan de helft van de broeders omkomen. Spoedig verscheen het boek dat Bonhoeffer al tijden aan gewerkt had: Navolging. Wat daarin staat is een vrucht van een zwaar leven en van vurig gebed. Dit boek bestaat voor een groot deel uit een verklaring van de Bergrede, die in Bonhoeffers leven een grote rol heeft gespeeld.
|
|
Laatst geupdate op ( Sunday 29 April 2007 )
|
