|
Feldwebel Anton Schmid:'Ich habe nur als Mensch gehandelt' |
|
|
|
|
Tuesday 30 December 2003 |
|
Pagina 2 van 4
Anton Schmid
(Wenen 9 januari 1900 - Vilnius 13 april 1942)
Anton Schmid werd op 9 januari 1900 geboren in Wenen (Oostenrijk) als zoon van een postbeambte. Sinds 1928 hield hij met zijn vrouw een radiowinkel open in Wenen. In 1938 hielp hij enkele Joodse kennissen naar het buitenland vluchten. Na het uitbreken van de oorlog in september 1939, wordt hij opgeroepen in het leger. Gezien zijn leeftijd, moet hij dienst kloppen achter de frontlinies. Schmid is intussen tot Feldwebel (sergeant-majoor) bij de Wehrmacht gepromoveerd. Later wordt hij naar Polen gestuurd, en na de inval in Rusland (22 juni 1941) wordt hij naar de bezette gebieden gestuurd in de Sovjet-Unie.
 In de nazomer van 1941 wordt hij gestationeerd in Vilnius (Wilna) in Litouwen. Zijn dienstplaats bevind zich dicht bij het Station van Vilnius. Zijn opdracht was om de Duitse soldaten die om de een of andere reden het contact met hun eenheid hadden verloren, te verzamelen en weer terug te loodsen naar hun respectievelijke troepenonderdeel. Als soldaat in de bezettingsmacht had hij, zoals de meeste van zijn kameraden in Vilnius, een zorgeloos en aangenaam leven kunnen leiden.
Vilnius was het Jeruzalem van Litouwen. Sedert honderden jaren was dit het meest betekenisvolle geestelijk centrum van de joden. Hier in Litouwen lag het middelpunt van de joodse wetenschappen, de Jiddische cultuur en literatuur. Hier werd reeds in 1897 de joodse Socialistische Wereldpartij 'Bund' genaamd opgericht. In 1941 telde Vilnius zowat 65.000 joden of ongeveer eenderde van de bevolking.
 Al de belangrijkste leiders van de Zionistische Poolse Jeugdorganisaties waren naar Vilnius getrokken bij het uitbreken van de oorlog in juni 1941. Met als belangrijkste leiders: Mordechaj Anielewicz, Arje Wilner, Schlomo Entin, Jechiel Scheinbaum, Zvi Mersik, Chgaika Grossmann, Tema Sznajdermann en Mordechaj Tenenbaum (Tamaroff). Later zullen zij allen toetreden tot het joodse verzet, en velen zullen er het leven bij laten.
Op 24 juni 1941 werd Vilnius door de Wehrmacht bezet. Al vanaf de dag erna begint de lijdensweg van de joden. Ze worden gegijzeld en doodgeschoten, de joodse gevangenen in de Lukiszki-gevangenis worden in de bossen geëxecuteerd. Vanaf 11 juli 1941 wordt Ponary (Paneriai) het schouwtoneel van de massamoord op de joden van Vilnius (zie verder.)
Van de ongeveer 65.000 joden die er bij de bezetting van de Wehrmacht waren, blijven er een half jaar later in december 1941 nog nauwelijks 12.000 in leven. Zij worden ingeschakeld in de oorlogsfabrieken als dwangarbeiders. 's Avonds keren zij terug naar Vilnius waar een aantal straten samengevoegd werden tot Getto van Vilnius.
Op 31 december 1941 verzamelen 150 activisten van de joodse Organisatie voor de Herdenking van de Vermoorden van Ponary zich in de soepkeuken van het getto in de Straszuniastraat. De dichter en later commandant van de partizanen, Abba Kovner spreekt hen toe om het verzet te organiseren en zei: "Broeders, het is beter als vrije strijder te sterven dan te blijven leven bij de genade van de moordenaar. We zullen ons verzetten tot onze laatste ademtocht." Op 23 januari 1942 wordt in het getto de partizanenorganisatie FPO (Fareinikte Partisaner Organisazje) opgericht.
 Ook in de voormalige hoofdstad van Litouwen Kaunas organiseert het verzet zich en kunnen, dankzij de spectaculaire visa actie van de Japanse Consul Chiune Sugihara en de Nederlander Jan Zwartendijk, vele duizenden joden ontkomen aan de Holocaust.
Het was in deze verschrikkelijke periode, tussen de nazomer van 1941 en januari 1942, dat Anton Schmid in Vilnius alles meemaakte en zeer goed besefte wat er allemaal gebeurde. En daar zijn keuze heeft gemaakt die hem later fataal zou worden. Hij was getuige geweest van de moorden in de bossen van Ponary en gruwelde van wat zich daar allemaal afspeelde.
Schmid kwam in contact met het verzet en besloot de partizanen te helpen. Spoedig werd zijn woning een trefpunt voor het Joodse verzet en kwamen de koeriers bij hem bij elkaar. In de zes maanden die volgden heeft hij ongelooflijke heldendaden gepleegd. Hij vervoerde met zijn Wehrmacht-vrachtwagen, waarvoor hij zelf de marsorders uitschreef(!), meer dan 300 joden van Vilnius naar het toen nog betrekkelijk 'veilige' Woronowo, Grodno, Bialistok en Lida in Wit-Rusland. Hij bezorgde het verzet wapens en vervoerde dozijnen verzetsstrijders naar andere getto's.
In zijn Wehrmacht-werkplaats werkten 140 Joden. Schmid had ook drie huizen/magazijnen in de stad en in de kelders daarvan, verborg hij vaak twintig tot 25 joden, in afwachting van een afreisdatum en/of de nodige papieren. Al die tijd voorzag hij hen van onderdak en levensmiddelen. Hij verschafte hun papieren zodat zij bij razzia's niet werden opgepakt. Verschillende keren haalde hij zijn arbeiders terug uit de Lukiszki-gevangenis. Joden met een niet-joods uiterlijk kregen van Anton Schmid een bewijs waarmee zij uit het getto konden vluchten en met de trein verder konden reizen. Op deze buitengewoon spectaculaire wijze heeft hij zeker 350 Joden het leven gered.
 Anton SchmidAnton Schmid heeft de historische verdienste dat hij mede de joodse weerstandsbeweging in Polen heeft helpen opbouwen. Dankzij het idee van Schmid om de weerstand te bewapenen dat in Vilnius geboren werd, waaide het gewapend verzet verder over naar de getto's van Warschau en Bedzin. Schmid transporteerde zelfs wapens voor het verzet naar Warschau!
Abba Kovner Ähnlich Wolfram Wette, Militair historicus verbonden aan de Universiteit van Freiburg: "Untergrundkämpfer trafen sich bei Schmid, wo sie ihre Pläne koordinierten." (Het ondergronds verzet kwam samen bij Schmid waar hij hen hielp hun plannen te coördineren).
Simon Wiesenthal over Schmid: "Anton Schmid entwendete sogar Waffen der Wehrmacht, um sie jüdischen Widerstandskämpfern zu geben." (Anton Schmid ontvreemde zowaar wapens van de Wehrmacht, om die aan de joodse verzetsstrijders te geven.) Tijdens het Eichmann-proces in Jeruzalem in 1961 zal een getuige verklaren: "De daden van Anton Schmid behoren tot de verbluffendste en zeldzaamste episoden in de geschiedenis van deze tijd."
 De verbindingen tussen de getto's onderling verliep uiterst moeizaam en gevaarlijk. Enkel wie er 'arisch' uitzag, accentvrij Pools sprak, originele papieren en een doorreispas bezat, en daarbovenop ook nog eens over de nodige dosis koelbloedigheid bezat durfden het aan om al per auto al de wegcontroles te trotseren die door de SS, de SD, Gestapo, Feldpolizei, de Litouwse Milities en andere organisaties werden gehouden.
In deze samenzwering kon Schmid maar met weinig joden contact houden. Zijn belangrijkste joodse vertrouwensman met het joodse verzet en persoonlijke vriend, werd in deze moeilijke en gevaarlijke tijd de partizanenleider Mordechaj Tenenbaum. In december 1941 verklaarde Schmid zich, op de smeekbede van zijn vriend Tenenbaum, bereid om een groep joodse verzetsstrijders met zijn vrachtwagen van Vilnius naar het getto van Warschau te transporteren. Niemand van hen zal het echter overleven. Maar dankzij Anton Schmids hulp, sprong de vonk van gewapend verzet over naar de andere getto's.
In de tweede helft van januari 1942 wordt Anton Schmid door de Gestapo opgepakt en in de Legergevangenis in de Stefanskastraat opgesloten. Bij de afbakening van het Getto van Lida (Wit-Rusland) eind 1941, was het de Gestapo opgevallen dat er in Lida vele joden uit Vilnius afkomstig waren. Het verzet in de streek van Lida was zich ook volop aan het organiseren rondom de broeders Bielski. Tijdens folterverhoren vertelden enkelen van hen hoe zij van Vilnius naar Lida waren gereisd.
Het proces tegen Anton Schmid voor de Krijgsraad in de Feldkommandatur van de Wehrmacht van Vilnius vond plaats op 25 februari 1942. De militaire verdediger van Schmid wilde graag diens leven redden en pleitte dat Schmid niet wist dat hij joden transporteerde in zijn vrachtwagen en dat hij meende dat het enkel arbeidskrachten van de Wehrmacht waren. Maar Schmid zelf verwierp deze argumentatie en bekende uitdrukkelijk dat hij wel degelijk joden vervoerde om hen van de dood te redden.
Het Gerecht veroordeelde Anton Schmid tot de doodstraf door executie en het vonnis werd voltrokken op 13 april 1942. Zijn lichaam werd begraven op het soldatenkerkhof in het stadsdeel Antokol van Vilnius.
|
|
Laatst geupdate op ( Monday 21 April 2008 )
|
