Verzet.org - Het smadelijke einde van de Collaboratie

Na de onafwendbare nederlaag vluchtten de Vlaamse en Waalse SS-divisies westwaarts, de Amerikaanse geallieerden tegemoet. De meeste kopstukken trachtten te ontvluchtten en sommigen slaagden ook definitief uit de klauwen van het gerecht te blijven, anderen waren minder fortuinlijk.

VNV-leider Henrik Elias, die zich in Duitsland de hele tijd afzijdig had gehouden, werd in mei 1945 in Zuid-Duitsland aangehouden en naar ons land overgebracht. Daar was hij al bij verstek ter dood veroordeeld. Die straf werd in 1947 bevestigd, zowel in beroep als in cassatie. In 1951 verkreeg Henrik Elias gratie van Prins-regent Karel en werd zijn straf omgezet in levenslange gevangenisstraf. Om gezondheidsredenen werd hij op 24 december 1959 vrijgelaten. Daarna schreef hij nog wat geschiedkundige werken en overlijdt op 2 februari 1973 te Ukkel.

Jef Van de Wiele, de leider van DeVlag sloot zich in de laatste dagen van de oorlog aan bij een Duitse eenheid en liet zich bij de capitulatie doorgaan als een Duitse officier. Hij kwam na drie maanden gevangenschap weer vrij. Van de Wiele werd dan privéleraar Frans bij een Duitse baron in de omgeving van Hamburg. Pas in mei 1946 werd Van de Wiele door Belgische troepen van de RAF aangehouden en naar ons land overgebracht.

In december 1945 was hij al bij verstek ter dood veroordeeld en in november 1946 werd dit vonnis bevestigd, maar later omgezet in levenslang. In 1963 kwam hij vrij en ging in Duitsland wonen. Daar werkte hij op de vertaaldienst van een Duitse kleurstoffenfabriek. Later verbleef hij in de Nederlandse provincie Zeeland en in Gent. Van de Wiele overleed in Brugge op 4 september 1979.

SS-Standartenführer Tony Van Dijck wordt op 4 april 1947 door het Krijgshof van Antwerpen veroordeeld tot de doodstraf. Een jaar later wordt hij ook nog eens door het Krijgshof van Brussel tot de dood met de kogel veroordeeld. Maar het vonnis wordt niet voltrokken en Van Dijck komt er vanaf met 16 jaar opsluiting. In 1957 werd hij als ëën der laatste incivieken begenadigd en enkele jaren later -in 1963- vrijgelaten. De thans 82-jarige Van Dijck noemt zich in een interview van 26 februari 2004 op Canvas/Histories nog altijd... 'een echte SS-man' en heeft nergens spijt van.

SS-Obersturmbannführer Léon Degrelle, de leider van REX, werd bij verstek ter dood veroordeeld maar kon ontkomen naar het Spanje van Franco. In 1954 verkreeg hij de Spaanse nationaliteit en kon niet meer aan België worden uitgeleverd.

Hij noemde zich voortaan Leon-Jose de Ramirez Reina en zou een fortuin verdienen met de bouw van woningen voor militairen. Degrelle in ballingschap blijft voor controverse zorgen en tot een symbool verheven voor de nationaal-socialistische bewegingen, die tot op heden verder borduren op zijn 'helden'daden.

In 1979 schrijft Degrelle een brief aan de Paus in Rome over de Holocaust, die hij als een joods verzinsel beschouwde, het volgende: "Der Holocaust, wie groß auch seine Verbreitung und seine Massenwirkung gewesen sein mag, war nichts weiter als ein gigantisches Hollywood-Spektakel von seltener Gewöhnlichkeit und vor allem dazu bestimmt, die Börsen von Hunderten Millionen Ahnungsloser zu leeren. Doch die seelischen Schäden sind vergänglicher Natur, und sie werden nicht Bestand haben vor der sorgfältigen Prüfung durch den Historiker." Voor die uitspraak werd hij in 1986 gerechtelijk vervolgd door een joodse vrouw die haar familie had verloren in de oorlog.

Degrelle hield ook nauwe contacten met het Front National in Frankrijk en hij rekende de leider ervan, Jean-Marie Le Pen, tot zijn beste vrienden. Ook na de Tweede Wereldoorlog kan Degrelle blijven rekenen op de vergane 'glorie' van Rex.

Begin jaren zeventig richt een oud-lid van het Waals Legioen, Jean-Robert Debbaudt, heel eventjes opnieuw een rexistische beweging op, die bij de verkiezingen van 1974 tweeduizend honderdvierenzestig stemmen haalde in Brussel. Waals extreemrechts kan zich nog een tijd vinden in het UDRT (Union Démocratique pour le Respect du Travail), dat kortstondig een succes behaalt in begin jaren tachtig, maar het heeft ondertussen plaats gemaakt voor het Front National, naar het Franse voorbeeld van Le Pen. Op 31.3.1994 overleed Léon Degrelle in Malaga (Spanje).

Priester-dichter Cyriel Verschaeve verlaat bij het naderen van de geallieerde legers, Vlaanderen en na een zwerftocht doorheen het ineenstortende Duitsland, vestigde hij zich in april 1945 in de pastorie te Solbad Hall in Tirol (Oostenrijk). Op 11 december 1946 werd hij te Brugge bij verstek veroordeeld tot de doodstraf. Hij overleed op 8 november 1949 te Solbad Hall en werd in Oostenrijk begraven. Zijn lijk werd in 1973 door een VMO-commando olv Bert Eriksson ontgraven ('operatie Brevier') en naar Vlaanderen overgebracht, waar het in een grafkelder te Alveringem werd bijgezet.

Dr. August Borms is zowat de enige collaboratieleider van belang van de Nieuwe Orde, die effectief werd terechtgesteld. Half oktober 1945 werd Borms door de Krijgsraad ter dood veroordeeld en op 12 april 1946 in de kazerne te Etterbeek gefusilleerd.

René Lagrou en zijn kompaan Verdoodt ontvluchtten hun straf via Oostenrijk en Zwitserland en konden ontkomen in Spanje van de fascistische leider Generaal Franco. Later maakten zij de overtocht naar Zuid-Amerika met de hulp van de monniken van Mont Serrat.

SS-Sturmbannführer Robert Verbelen werd in 1947 bij verstek ter dood veroordeeld maar heeft nooit één dag in de Belgische gevangenis gezeten. Na de Duitse overgave in mei 1945 vluchtte hij naar Oostenrijk, waar hij voor de Amerikaanse en daarna de Oostenrijkse inlichtingendienst ging werken en de Oostenrijkse nationaliteit verwierf. In april 1962 werd Verbelen op aandringen van de Internationale Unie van de Weerstand en Weggevoerden door de Oostenrijkers in hechtenis genomen. Voor het Hof van Assisen in Wenen werd hij echter vrijgesproken en prompt weer vrijgelaten.

Tegen meer dan 700.000 personen werd een onderzoek gevoerd naar daden van collaboratie. Van 405.067 mensen werd een dossier aangelegd. Dit alles leidde uiteindelijk tot 57.000 strafrechtzaken en bijna 56.000 veroordelingen. Daarvan waren er 2.940 doodvonnissen uitgesproken waarvan 1.693 bij verstek. Tussen 13 november 1944 en 9 augustus 1950 werden 242 personen (waaronder 4 vrouwen) terechtgesteld door een executiepeloton. De jongste was 21 jaar oud en de oudste 68 jaar (Dr. A. Borms). In het totaal werden er 507 genadeverzoeken ingediend waarvan in 103 gevallen dit geweigerd werd en de doodstraf toch werd uitgevoerd.

De anderen kregen een gevangenisstraf van diverse lengte, meer dan de helft een correctionele straf van minder dan 5 jaar. Vanaf 1946 verminderde de repressie en werden de veroordelingen gemilderd of omgezet naar een veel lichtere straf. Vele personen die aanvankelijk levenslange gevangenisstraf kregen, zagen na enkele jaren hun straf gerduceerd zien naar slechts enkele jaren effectief. Zoals bv Bert Van Boghout, oprichter van DOB en lid van DeVlag en soldaat bij de Waffen SS aan het Oostfront, werd aanvankelijk in 1946 tot levenslang veroordeeld maar kwam reeds in 1951 weer vrij.

Dankzij een gratiebeleid gericht op strafvermindering zaten er in 1950 nog maar ca. 2500 veroordeelde collaborateurs vast. Daarnaast verloren zo’n 40.000 Belgen hun burgerlijke rechten (o.m. stemrecht), terwijl ze vaak ook economisch en sociaal werden gestraft door zware boetes en ontslagen. Velen werden veroordeeld tot zware schadevergoeding aan de Belgische Staat, omdat ze door hun optreden de duur van de oorlog zouden verlengd hebben.

In 1961 (de Wet Vermeylen) werd beslist dat alle collaborateurs die spijt betuigden over hun oorlogsverleden hun sociale rechten konden terugkrijgen. Ook alle veroordeelden die minder dan drie jaar in de gevangenis hadden doorgebracht (in totaal waren dat 20.652 personen) kregen automatisch hun burgerrechten terug.