Verzet.org - De Straatrepressie in Vlaanderen na het einde van de oorlog

In de eerste maanden na de bevrijding had de Belgische regering te kampen met een overvloed aan problemen. Zo moest tegelijkertijd de oorlog tegen Duitsland verder gezet worden, en het Ardennenoffensief van december 1994 bewees dat een nieuwe bezetting van België een reeël gevaar was. Tijdens het Ardennenoffensief sneuvelden nog eens 2.500 Belgen. Bovendien was ons land vanaf 7 oktober 1944 tot en met 30 maart 1945 in de ban van de V-bommenterreur waarbij ongeveer 6.500 Belgen omkwamen.

Ze moest ook trachten het verzet in toom te houden en dat zou nog tot hoge spanningen leiden toen op 13 november 1944 de regering besliste om het verzet algeheel te ontwapenen. Daarnaast moest de bevoorrading terug georganiseerd worden, de economie heropstarten en last but not least: de collaborateurs berechten en bestraffen. De repressie verliep dan aanvankelijk zeer chaotisch.

Wie werd veroordeeld tijdens de eerste twaalf maanden na de bevrijding daarvoor was de repressie uitermate hard. Pas in de zomer van 1945 begon zich alles terug te normaliseren. Een Oostfronter die in oktober 1944 voor de rechter kwam, kreeg de doodstraf en 10 Oostfronters werden ook daadwerkelijk terechtgesteld.

Een jaar later, in november 1945 kreeg hij voor hetzelfde misdrijf een gevangenisstraf van minimum vijf jaar. De willekeur die in het begin van toepassing was en voor velen terecht onrechtvaardig overkwam noopte de regering om vanaf 1946 noodzakelijk correcties in de veroordelingen door te voeren: er werd op grote schaal gebruik gemaakt van genademaatregelen, vervroegde vrijlating en eerherstel.

In vergelijking met de bestraffing van het activisme is de afrekening met de collaborateurs na de tweede Duitse bezetting veel ingrijpender. Tegen meer dan 400.000 personen werd een onderzoek gevoerd naar daden van collaboratie. Het leidt tot meer dan 57.000 strafrechtzaken en bijna 56.000 veroordelingen. Voor ongeveer 2.900 veroordeelden is de doodstraf het verdict en 242 sterven effectief voor een executiepeloton.

In feite is het werkelijke cijfer 237 want er waren ook 5 buitenlanders bij zoals bv de kampcommandant van Breendonk, Sturmbannführer Philip Schmitt die in 1950 werd terechtgesteld. Van de 237 terechtgestelde collaborateurs waren er 115 Nederlandstaligen (=48%) en 122 Franstaligen.

Bij de Vlamingen waren de bekendste geëxcuteerde collaborateurs Dr. August Borms (12 april 1946 in Elsene), Irma Laplasse (30 mei 1945 in Brugge), Leo Vindevogel (25 september 1945 in Gent), Karel De Feyter, Stefan Laureys, Theo Brouns en Marcel Engelen. Dom Modest Van Assche werd aangehouden op beschuldiging van verraad van twee broeders en stierf tijdens zijn gevangenschap in het Sint Jans Hospitaal te Brugge op 30 oktober 1945. Onder de terechtgestelde collaborateurs bevonden zich ook elf kampbeulen van Breendonk die na een geruchtmakend proces tussen 16 en 17 april 1947 in het openbaar werden gefusilleerd.

Ongeveer 20 tot maximaal 100 mensen stierven tijdens de 'straatrepressie' van september 1944 en mei 1945. Ongeveer 1.100 echte of vermeende collaborateurs werden door leden van het Verzet tijdens de oorlogsjaren omgebracht. En naar schatting 4.500 collaborateurs (3.000 Vlamingen en 1.500 Franstaligen) sneuvelden of werden als vermist opgegeven aan het Oostfront. Meer dan duizend collaborateurs konden aan hun vervolging ontsnappen door naar het buitenland te vluchten, vooral dan naar Zuid-Amerika.

Bron voor de meest recente (2004) cijfergegevens komen uit het werk van Walter Deconick: Het aantal Belgische slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog; ; Komitee Kortrijk Vlaamse Cultuurstad, 2004, 32p; D/2004/5268/1

De anderen krijgen een gevangenisstraf van diverse lengte, meer dan de helft een correctionele straf van minder dan 5 jaar. Dankzij een gratiebeleid gericht op strafvermindering zitten in 1950 nog maar ca. 2500 veroordeelde collaborateurs vast. Daarnaast verliezen zo’n 40.000 Belgen hun burgerlijke rechten (o.m. stemrecht), terwijl ze vaak ook economisch en sociaal worden gemarginaliseerd door boetes en ontslagen.

Honderdduizenden Belgen zijn zo op de één of de andere manier voorwerp van de naoorlogse zuiveringen, Franstaligen zowel als Vlamingen. Deze repressie is niet anti-Vlaams in de zin dat ze Nederlandstaligen vaker en harder treft. Wel worden relatief veel Vlaamsgezinden getroffen, enerzijds omdat een belangrijk deel van de Vlaamse Beweging collaboreerde, anderzijds omdat de omvang van de zuiveringen en de sfeer waarin ze verliepen tot ontsporingen leidt, waardoor sommigen ten onrechte het stigma van de collaboratie moeten dragen.

In 1961 (de Wet Vermeylen) werd beslist dat alle collaborateurs die spijt betuigden over hun oorlogsverleden hun sociale rechten konden terugkrijgen. Ook alle veroordeelden die minder dan drie jaar in de gevangenis hadden doorgebracht (in totaal waren dat 20.652 personen) kregen automatisch hun burgerrechten terug.