Wallenberg in Boedapest

Met ongeveer 100.000 dollars op een bankrekening in Boedapest die daar werden geplaatst door het Amerikaans Oorlogscomité, arriveerde Wallenberg vol goede moed in het station van Boedapest en meldde zich onmiddellijk aan bij het Zweedse gezantschap aan de rand van de hoofdstad: een landhuis met torentjes bovenop de Gellértberg. Wallenberg treft daar chaotische taferelen aan.

Lange rijen radeloze joden staan aan te schuiven in de hoop om van de Zweedse zaakgelastigde, Ivan Danielsson, een Zweeds paspoort te bemachtigen. In de enkele weken vóór de aankomst van Wallenberg, had hij al onder zo'n 700 documenten zijn handtekening geplaatst, waarin werd verklaard dat er een familie- of zakelijke relatie bestond tussen de paspoorthouder (Schutzpass) en Zweden.

Helaas waren er nauwelijks nog paspoorten over om uit te reiken vermits de limiet door de nazi's op ongeveer 1.000 was gesteld. Eén van zijn eerste daden was om zelf Zweedse documenten uit te geven. Hij ontwierp eigenhandig nieuwe blauwe passen, met bovenaan drie gele kronen die de Zweedse staat symboliseren. Op korte tijd reikte Raoul ongeveer 4.500 van deze levensreddende documenten uit en slaagde erin na lange en hardnekkige onderhandelingen, deze te laten legaliseren door te autoriteiten.

Daarnaast vormde Wallenberg binnen het gezantschap een speciale afdeling, Sectie C, en trekt daarvoor 300 tot 400 honderd joodse medewerkers aan die hij onderbrengt in kantoren op drie verschillende locaties. Eveneens gaat hij op zoek naar schuiladressen voor de joden, en slaagt er in om duizenden onder te brengen in de ongeveer 32 zogenaamde 'veilige huizen' en plaatste deze onder de permanente bescherming van de Zweedse diplomatie. Naar schatting tussen de 15 en de 20.000 joden kan Wallenberg op die manier uit de handen van de nazi's redden!

Op 15 oktober 1944 werd Horthy definitief aan de kant geschoven en de Pijlkruisers van Ferenc Szálasi (1897-1946) grepen de macht. De Pijlkruisers was een Hongaarse fascistische organisatie die door de SS werd gesteund. Na de Duitse capitulatie (mei 1945) zal Szálasi krijgsgevangen worden gemaakt en later ter dood worden veroordeeld. Op 12 maart 1946 werd hij opgehangen.

Het nieuwe nazi-regime verklaarde dat vanaf dan alle joden over één kam werden geschoren en van 'beschermde' joden kon geen sprake meer zijn. Naast de leden van het Einsatzkommando van de SS heerste ook er nu ook de straatterreur van de gewelddadige geüniformeerde vechtersbazen van Szálasi. Op de ochtend van de nazi-coup lagen honderden lijken met een gele Davidster in de straten. Willekeurig werden joden ter plekke doodgeschoten en hun lichamen in de Donau gesmeten.

Wallenberg weet dat 'zijn' joden opnieuw bedreigd worden en gaat naarstig op zoek naar oplossingen. Zo leert hij op een receptie van de Pijlkruisers de aristocratische Barones Elisabeth Fuchs-Kemény van Oostenrijkse origine kennen, die gehuwd was met de Minister van Buitenlandse Zaken van de Pijlkruisers. Hij raakt met haar bevriend en kan via haar de minister overtuigen om zijn uitgereikte paspoorten, die inmiddels al ver boven de 10.000 liggen, opnieuw rechtsgeldig laten verklaren. Bovendien werden ook zijn beschermde huizen die de vlag van een neutraal land voerden opnieuw onschendbaar geacht.

De volgende weken werd de barones een belangrijke tussenpersoon tussen Wallenberg en de Pijlkruisers. Ook begon ze zelfstandig acties te ondernemen om joden te beschermen en een veiliger heenkomen te bezorgen. In december 1944 komt er echter een einde aan hun vriendschap, want de barones was hoogzwanger en moest gaan bevallen. Haar man, Baron Gábor Kemény dook later onder maar werd herkend door enkele Hongaarse joden. Hij werd in 1946 samen met Szálasi berecht en opgehangen.

Een typisch voorbeeld van de moed en de onverschrokkenheid van Wallenberg deed zich voor in november 1944. Een Hongaarse legerofficier, Kapitein Nándor Batizfalvy, die de ellende niet meer kon aanzien, contacteerde Wallenberg om in te grijpen. Met de Russen niet ver van de grens meer verwijderd, besloten Eichmann en zijn handlanger Wisliceny dat de joden dan maar hun dood tegemoet moesten lopen.

Begin november marcheerden duizenden joden in wat voor velen hun laatste 'dodenmars' ging worden, in de ijzige koude en sneeuw richting Oostenrijkse grens. Wallenberg trok er met drie naaste medewerkers, voorzien van dekens en etenswaren naar toe. Nabij Hegyeshalom zag hij een lange colonne van 13.000 joden, gekleed in lompen en velen zelfs zonder schoeisel, doorheen de dikke sneeuw waden, met Eichmann en Wisliceny op kop.

Wallenberg riep onbevreesd uit: "Hé jij daar!", riep hij een verbaasde jood toe, "Geef me je Zweedse paspoort en ga in die rij staan." En tegen een andere jood: "En jij, jij moet achter die ander gaan staan. Ik weet dat ik jou een paspoort heb verstrekt." Eichmann en Wisleceny reageerden verbaasd en Wallenberg sprak hen toe: "Ik ben Wallenberg van het Zweedse gezantschap. Uit naam van de regering Szálasi beveel ik hen die in het bezit zijn van een Zweeds paspoort, dat paspoort hoog in de lucht te steken!"

De joden kregen snel door wat de feitelijke bedoeling was van Wallenberg, en zochten ijverig in hun zakken naar alles wat op een officieel document of papier leek. De bevrijde joden klommen snel in de vrachtwagens van het Internationale Rode Kruis die Wallenberg in allerijl had opgetrommeld, en vooraleer Eichmann en Wisliceny goed beseften wat er gebeurde, was Wallenberg alweer verdwenen, en met hem minstens 2.000 joden!

Eichmann had ondertussen ingezien dat deporaties niet meer mogelijk waren en besloot de overblijvende Hongaarse joden op te sluiten in een getto in Boedapest. De Pijlkruisers bouwden met dikke planken een meter tachtig hoge muur rondom de voormalige joodse wijk in Boedapest. 63.000 overlevende joden werden daar bij elkaar gedreven.

  Nu kwam het er voor Wallenberg vooral op aan om tijd te trekken totdat de Russische geallieerde troepen de stad zouden veroveren. Met zelfgemaakte Zweedse documenten weet hij vele honderden joden terug uit het getto te halen en onder te brengen in zijn 'beschermde' huizen. Wanneer een bende Pijlkruisers een paar van zijn beschermde huizen overvallen en enkele honderden joden er uit halen en bijeen drijven in een synagoge, weet Wallenberg opnieuw het hoofd koel te houden en de mensen er persoonlijk te ontzetten.

Dergelijke verhalen over de moed van Wallenberg zijn legio en na de oorlog zullen vele joodse overlevenden getuigen van deze bijzondere Zweedse jonge man, die alléén meer deed voor de joden dan een heel leger vermocht. Met zijn zakken altijd vol dollars wist hij vele SS'rs en Pijlkruisers om te kopen en joodse slachtoffers vrij te kopen.

Eind november '44 had Wallenberg zelfs het lef om Eichmann bij zich uit te nodigen voor een diner. Aan de tafel sprak Wallenberg de SS'r toe: "Kijk, de oorlog is voorbij. Waarom roept U Uw mensen niet terug? Waarom vertrekt U niet nu het nog kan? Jullie plannen betreffende de stelselmatige uitroeiing van een volk waren vanaf het begin tot mislukken gedoemd." Eichmann antwoordde hem: "Wanneer de Russen komen, zullen ze mij doodschieten. Dat weet ik en ik ben er klaar voor. Boedapest zal verdedigd worden alsof het om Berlijn gaat. Denk niet dat U, enkel omdat U een diplomaat bent, geen enkel gevaar loopt."