De Nederlandse Connectie: Consul Jan Zwartendijk

Het was reeds zomer 1940 en de tijd vloog snel voorbij voor de vluchtelingen. Hitler trok snel het net aan rond Oost-Europa. Het was in die periode dat de Poolse vluchtelingen met een plan kwamen opzetten dat hen een laatste kans bood op vrijheid.

Zij hadden ontdekt dat twee Nederlandse koloniale eilanden, Curaçao en Nederlands Guyana (nu bekend als Suriname) en gelegen in de Caraïben, geen speciale inreisvisa vroegen. Wat later vertelde de Consul van Nederland, Jan Zwartendijk dat hij toelating had verkregen om hun paspoorten af te stempelen met de toelating om binnen te komen.

Er was echter één ernstige belemmering. Om naar deze eilanden te geraken hadden de vluchtelingen een visum nodig om de Sovjet-Unie door te reizen. De consul van Rusland stond vrij sympathiek tegenover de verzuchtingen van de vluchtelingen en stemde toe om hen door te laten op één conditie: als bijkomende voorwaarde voor het Nederlandse inreisvisum moesten ze ook een transitvisum van Japan bemachtigen, omdat zij op hun weg om de Nederlandse eilanden te bereiken, behalve door de Sovjet-Unie ook nog eens door Japan moesten reizen.

Zwartendijk schreef tussen 24 en 27 juli ongeveer 1.300 visa's uit en nog eens 1.050 tussen 29 juli en 3 augustus 1940. Het laatst gekende 'Curaçao-visa' draagt het nummer 2.345 en werd uitgereikt aan Elisasz Kupinski en zijn familie.

Op een ochtend in de zomer van 1940 werd de Consul Sempo Sugihara en zijn familie gewekt door het rumoer van een menigte Poolsjoodse vluchtelingen die zich buiten voor het Japanse consulaat hadden verzameld. Wanhopig op de vlucht voor de snel naderende nazi's zagen de vluchtelingen maar één mogelijkheid om aan dat noodlot te ontvluchten en dat was richting Oosten.

Wanneer de Consul hen Japanse transitvisa zou uitreiken, zouden zij Sovjetvisa kunnen bemachtigen en naar de vrijheid kunnen vertrekken. Sempo Sugihara was erg bewogen door de netelige positie waarin zij verkeerden maar hij had niet de autoriteit om honderden visa uit te schrijven zonder de toestemming van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Chiune Sugihara telegrafeerde zijn regering tot driemaal toe om toelating te verkrijgen om aan de joodse vluchtelingen de visa uit te reiken maar dat werd hem telkenmale keer geweigerd. De Japanse consul in Tokio telegrafeerde terug:

    Betreffende het Verzoek STOP om Transit Visa uit te reiken STOP Adviseer om absoluut geen enkel visa uit te reiken zonder een firmanaam en gewaarborgd vertrek vanuit Japan STOP geen uitzonderingen STOP geen verder onderzoek noodzakelijk STOP
    (getekend) K TANAKA Ministerie voor het Buitenland Tokio