Verzet.org - De Russenoorlog op Texel: opstand der Georgiers

Het bataljon bestond uit achthonderd Georgiërs en vierhonderd Duitsers en stond onder het commando van Klaus Breitner. In dit bataljon vormde zich een communistische kern. Die probeerden al snel in contact te komen met locale verzetsgroepen, die ze van wapens, explosieven en voedsel uit de Duitse depots voorzagen. Ze maakten kustmijnen onklaar om een eventuele geallieerde landing mogelijk te maken.

Op 5 april 1945 namen in een bunker op Texel drie Georgiërs een beslissing die verstrekkende gevolgen zou hebben. Euvgeni Artemidze (secretaris van de partijorganisatie van het bataljon), Sjalwa Loladze (commandant van de 5de compagnie van het 822ste bataljon) en Sergei Gudzabidze (politiek commissaris) besloten om in opstand te komen tegen de Duitse Wehrmacht op Texel.

Note: De rol van Artemidze lijkt na de oorlog belangrijker te zijn dan in de oorlog. Artemidze was goed bevriend met de Duitse officieren. Hij ging op verlof in Duitsland. Wat precies de problemen tussen hem en het bataljon was is niet bekend. Maar bij naoorlogse samenkomsten leek bij de overige veteranen Artemidze ´moeilijk¸ te liggen.

Een onmogelijke zaak op een ongeschikt tijdstip: de oorlog was aan Texel vrijwel voorbijgegaan en er heerste een stemming dat het zo wel zou blijven tot aan het naderende einde.

De Georgische soldaten zochten stiekem contact met het Nederlandse verzet op Texel. Het verzet op Texel had tot dan toe niet veel gedaan, maar wel veel mensen aan onderduikplaatsen geholpen. Samen met het verzet op Texel maakten de Georgiërs een plan om tegen de Duitsers in opstand te komen.

De taken werden nauwkeurig verdeeld en iedere Georgiër wist welke Duitser hij voor zijn rekening moest nemen. Ze zouden op verschillende plekken op het eiland de Duitsers aanvallen: in het zuiden van het eiland zou een groep de bunkers en kanonnen die daar waren aanvallen. Anderen zouden het vliegveld veroveren, de versterkingen in en om De Koog en de bunkers in het noorden van het eiland bij de vuurtoren aanvallen.

In de nacht van 5 op 6 april, om 01u00 kwamen ze in opstand: de operatie Dag der Geboorte was begonnen, of ook denj rozjdenja (Russisch) en dabadebis drge (Georgisch).

Met messen en bajonetten doodden ze vrijwel alle 400 Duitsers binnen het bataljon vlakbij Den Burg. De Duitsers in het zuiden en in het noorden van het eiland lieten zich echter niet verrassen.

Op twee grote batterijen, waar alleen Duitse soldaten waren, kregen de Georgiërs geen vat. Deze hoog in de duinen gelegen batterijen en de zware batterijen van Vlieland en Den Helder hadden reeds op 6 april het Georgische bataljon en met hen de Texelse bevolking onder vuur genomen. Alleen al op Den Burg zijn toen honderden granaten afgevuurd.

De eindfase van de strijd werd uitgevochten rond de vuurtoren, waar enkele Georgiërs zich tot het uiterste verdedigd hebben. Opgepakte Georgische soldaten moesten zich ontkleden want zij hadden immers met hunopstand het Feldgrau soldatenuniform bezoedeld. Naakt werden de mannen doodgeschoten.

Na vijf weken van felle strijd was de opstand gebroken en hebben de Duitsers geprobeerd het eiland te zuiveren. Vele Texelaars hebben toen de Georgiërs met raad en daad terzijde gestaan. Vooral vermeldenswaardig is Mevrouw Connie (Cornelia) Boon-Verberg, die vele Georgiërs verborg, ondanks het gevaar voor represailles vanwege de Duitsers.

Tijdens de opstand is de reddingsboot Joan Hodshon in het holst van de nacht met een uitgebreide bemanning naar Groot Brittannië gevaren om hulp te halen. De oorlog was toen echter bijna ten einde en van daadwerkelijke Britse hulp is niets terecht gekomen. Nog twee weken leefde Texel in een schemertoestand.

Alhoewel de oorlog al op 4 mei beëindigd was, en Georgische overlevende soldaten zich in het feestgedruis mengden en dansend en zingend met de Texelaars de straat optrokken, maakte dit de Duitsers woest, daar voor hen de Georgiërs muiters waren. Vermits beide partijen nog niet ontwapend waren vlogen zij elkaar voortdurend in de haren.

Na overleg tussen de Duitsers en de Georgiërs werd bereikt dat de Duitsers zich alleen nog overdag op straat mochten vertonen en de Georgiërs 's nachts. Toen op 20 mei 1945 eindelijk de Canadezen arriveerden, eindigde het Texelse drama, dat in de rest van Nederland bijna werd vergeten.

Van de drie leiders overleefde alleen Euvgeni Artemidze de felle strijd. Bij de zuivering van Eierland, die vier dagen in beslag nam, is ook de Georgische commandant Sjalwa Loladze omgekomen. Vreemd genoeg leken de Duitsers hier zelf niet van op de hoogte, wat bleek uit het opsporingsbevel dat zij op diverse plaatsen op het eiland aanplakten. 476 Georgiërs werden op Texel begraven en 228 soldaten keerden terug naar Georgië. Daarnaast kwamen 78 Texelaars om tijdens de opstand. Ongeveer 1.000 Duitse soldaten kwamen om.

De schade aan Texelse eigendommen was enorm. Vooral in de Eierlandse polder is verwoed gevochten. Tientallen boerderijen zijn daar in vlammen opgegaan.