1938 was in vele opzichten een scharnierjaar voor Adolf Hitler en zijn Derde Rijk. Hitler maakte werk van zijn geplande uitbreiding van het Groot-Germaanse Rijk. Op 12 maart 1938 marcheerden de Duitsers Oostenrijk binnen zonder dat er een schot moest gelost worden (de zogenaamde Bloemenoorlog) en was de Anschluss van zijn geboorteland een feit. Duitsland en Oostenrijk vormden vanaf dan Gross Deutschland. De volgende gebiedsuitbreiding kwam er spoedig aanzetten: het Sudetengebied van Tsjecho-Slowakije, dat op 1 oktober 38 werd geannexeerd. Nog geen half jaar later, 15 maart 1939, zal Hitler triomfantelijk Praag binnenmarcheren en Tsjechië aanhechten. Nauwelijks een week later gebeurde op 22 maart 1939 hetzelfde met het Memelgebied. Vanaf dan bereidde Hitler de oorlog voor met Polen en de rest van de wereld.

Begin jaren '30 was de SS (Schutzstaffel) van Heinrich Himmler en zijn trouwe paladijn Reinhard Heydrich op enkele jaren tijd tot een macht binnen de staat uitgegroeid. Na de Nacht van de Lange Messen waarbij de SS haar trouw aan de Führer had bewezen door in 1934 Ernst Röhm, de leider van de SA, uit de weg te ruimen en kreeg aldus de SS nagenoeg carte blanche. Vanaf 1938 kreeg de SS de toelating van de Führer om een gewapende macht op te richten, de Waffen-SS genaamd. De SS zal spoedig het laken over de Jodenvervolging en onderdrukking van de andere minderheden, helemaal naar zich toe trekken en een beslissende rol spelen in de Kristallnacht van 9 november 1938.

Voor Hitler stond het al sinds de jaren twintig vast dat het verband vastlag tussen enerzijds de oorlog waarvan hij wist dat die zou komen en anderzijds de vernietiging van de Europese Joden. Als sinds de machtsovername door de nazi's op 30 januari 1933 was Hitler systematisch begonnen zijn feitelijk programma, uitroeiing van ongewensten van het Derde Rijk, uit te voeren. Sinds 1934 draaide het sterilisatieprogramma op volle toeren waarbij op grote schaal sterilisaties werd uitgevoerd op Joden en andere ongewenste zoals homoseksuelen, zigeuners, geestelijk- en fysiek gehandicapten. In 1934 werden 62.463 sterilisaties verricht, in 1935 waren het er 71.760 en in 1936 nog eens 64.646. Naar schatting werden tot aan het einde van de oorlog tussen de 350.000 en de 450.000 personen gedwongen gesteriliseerd. Eind 1939 zal ook het T4-Euthanasieprogramma van start lopen, dat als testbank diende voor de massale genocide die tijdens de oorlogsjaren zal worden uitgevoerd.

Na de eerste pogroms op Joden, die kort na de machtsovername van 1933 hadden plaatsgevonden en vooral na de Nürenbergwetten van 15 september 1935 en de toepassing ervan, waren de Joden even uit de publieke belangstelling verdwenen. Nieuwe wetten maakten het de Joden bijzonder moeilijk om nog een baan te vinden zoals het Berufsverbot, waardoor o.m. Joodse dokters en advocaten werkloos werden en zonder inkomen vielen. Daarnaast werden vele handelszaken gedwongen gesloten of voor een habbekrats van de hand gedaan en overgenomen door Ariërs. Wanneer er in 1933 nog ongeveer 50.000 Joodse handelszaken waren geweest in Duitsland, was hun aantal in juli 1938 reeds teruggelopen tot amper 9.000.

De propaganda die het Duitse Volk moest klaar stomen voor de op til staande genocide, draaide op volle toeren. In april 1938 vond de lang verwachte première plaats van de film Olympia, dat een protserig en bombastisch tijdsdocument is geworden over de Olympische Spelen die in augustus 1936 in Berlijn werden gehouden. De maakster ervan, Leni Riefenstahl, speelde met deze voor die tijd een technisch knap gemaakte film, opvallend volgzaam in op de rassentheorieën van de Führer en Himmler van de SS die de zuiverheid en idealisering van het Arische ras actief beleden. De film had een onwaarschijnlijk groot succes en trok het hele jaar door bomvolle zalen. Op 24 mei 1938 werd de tentoonstelling Entartete Kunst (Ontaarde Kunst) geopend, om het publiek te tonen welke werken de voorbije 5 jaren werden weggezuiverd. In deze opgeklopte sfeer van lichaamsverheerlijking, zuiverheid van Bloed en Ras, richtte de haat en frustratie zich direct naar de Joden toe.

In de loop van 1938 werd de tang rond de Duitse en Oostenrijkse joden verder toegeknepen en werden een hele reeks nieuwe discriminatiemaatregelen van kracht. Zo kregen de Joden op 26 april 1938 het bevel om alle hun vermogens boven de 5.000 RM (Reichsmarken) aan te geven. Een beschamend feit dat de radicalisering van de Jodenvervolging in Duitsland en Oostenrijk ongetwijfeld in de hand heeft gewerkt, is de onverschilligheid van het Westen. Tussen 6 en 14 juli 1938 vond in Frankrijk de Conferentie van Evian plaats waar 32 landen op initiatief van de Amerikaanse President Franklin D. Roosevelt samen waren gekomen om over het lot van de Europese Joden te vergaderen. Die Conferentie leidde tot het teleurstellende resultaat dat de internationale gemeenschap de immigratiequote voor Joden niet wenste te verhogen. Geen enkel land wenste nog Joden op te nemen wat maakte dat de Joden geen kant meer op konden in het Groot-Duitse Rijk.

Op 17 augustus 1938 werden, ter uitvoering van de Wet op de Verandering van Voor- en Achternamen, de Joodse mannen verplicht om de voornaam 'Israël' aan hun officiële documenten toe te voegen en voor de Joodse vrouwen werd dat 'Sara'. Op 5 oktober 1938 werden de Joden gedwongen om een 'J' in hun paspoort te laten stempelen.

Onvermijdelijk werkte deze maatregelen het geweld in de hand. Heel de zomer van 1938 werden Joden aangevallen en hun eigendommen beschadigd of vernield. Synagogen en Joodse begraafplaatsen waren het doelwit. Die aanslagen werden meestal uitgevoerd door de partijmilities zoals de leden van de SA. Maar ook de overheid deed haar duit in het zakje als aanloop naar de Kristallnacht. Zo werd op 9 juni op last van de nazi's de belangrijkste synagoge van München vernietigd, zogenaamd omdat Hitler bezwaar had gemaakt dat die synagoge te dicht bij het Deutsches Künstlerhaus bevond en tevens het verkeer zou hinderen. Op 10 augustus beval Jodenhater Julius Streicher het bevel om de synagoog van Nürenberg te slopen "omdat die het Duitse stadsbeeld ontsierde".