Het begin van de Jodenvervolging in Frankrijk

Ten tijde van de Duitse inval in Frankrijk leefden er ±320.000 joden in het land. Voor het merendeel Duitse of 'statenloze' joden, waarvan een groot deel al na de machtsovername door Hitler op 30 januari 1933 naar het tolerantere Frankrijk waren uitgeweken.


Onder druk van de nazi's werden vanaf september 1940 door de Vichy-regering een reeks antisemitische maatregelen getroffen. Zo bvb werden de naturalisaties sinds 1928 afgeschaft. Een maand later werden de joden uit een aantal ambten geweerd en werden de economische activiteiten van de joden aan banden gelegd. Een andere maatregel was 'de boete van 1 miljard', zogezegd een represaillemaatregel voor de Joodse aanslagen tegen de Duitsers.

Joodse bibliotheken en archieven werden bestolen en collecties van beroemde joodse families zoals de Rothschilds werden geplunderd. De streek van de Elzas die direct na de bezetting geannexeerd bij het Derde Rijk, werd het eerst 'Judenfrei' gemaakt. 22.000 joden werden als voorlopig eerste lichting 'Untermenschen' gedeporteerd naar de concentratiekampen.

In november werd door de Vichy-regering de Union Génerale des Israélites de France opgericht, die twee afdelingen bezat: één voor het bezette en een tweede voor het niet bezette deel van Frankrijk. Onder het mom van zelfbestuur was deze Joodse Raad in feite gereduceerd tot een administratief instrument in de handen van de nazi's.

De maatregelen tegen de Joden werden verder uitgebreid. Hen werd de toegang verboden tot theaters, schouwburgen en bioscopen. Joden mochten ook maar gedurende één uur per dag inkopen doen. 'Toevallig' spijtig genoeg precies het moment dat de winkels gesloten of leeg waren.

In de loop van 1941 werd in verschillende steden reeds de jacht geopend op niet-Franse joden. In die eerste maanden van de oorlog werden ongeveer 35.000 joden opgepakt en geïnterneerd. Pas op 14 december werden ook voor het eerst de Franse Joden het doelwit. Tussen maart 1942 en augustus 1944 zouden naar schatting tussen de 80.000 en de 90.000 joden met een honderdtal konvooien naar de uitroeiingskampen zijn gedeporteerd. Slechts weinigen zouden overleven.

Na de inval van de Duitsers waren tienduizenden vluchtelingen naar het zuiden van Frankrijk gereisd en zaten als ratten in de val, geblokkeerd in de bekende havenstad Marseille. Het is in de periode tussen augustus 1940 en september 1941 dat Varian Fry naar het niet-bezette deel van Vichy-Frankrijk afreist, waar bijna driekwart van de joodse bevolking zich bevond, en dat hij een cruciale rol zal spelen in de redding van enkele duizenden joden en in het bijzonder de culturele elite onder hen.