Ontsnappen via de "F-Route"

Het oorspronkelijke plan om enkel de joodse culturele elite te redden blijkt al gauw een onhoudbare opgave voor Fry. Allerhande vluchtelingen, die beseffen dat het Fry enkel om de kunstenaars te doen is, geven zich uit voor allerlei ambachten en al dan niet begaafde kunstenaars. Fry besluit maar te doen wat hij denkt dat goed is en wat hij kan bewerkstelligen om zoveel mogelijk mensen te redden.

Zijn budget van 3.000 dollar raakt snel uitgeput, maar hij krijgt onverwachte steun en hulp van de locale maffia die ook enkelen van haar leden naar de Verenigde Staten wil krijgen en daarvoor beroep wil doen op het hulpcentrum van Fry. Vanaf dan zijn ook de financiële beslommeringen van de baan.

Aanvankelijk per schip maar later, als deze weg door de vergrendeling van de havens onmogelijk werd, via de weg en te voet over de Pyreneeën, schuift Fry met zijn medestrijders de verschillende vluchtmogelijkheden. De schrijver Hans Sahl, voorzien van een fonkelnieuwe Deense pas en Amerikaans visum, slaagt erin om via Madrid en Lissabon de grote plas over te steken naar Amerika. Via de F-Route slagen ze erin vele mensen in veiligheid te brengen. Die F-Route werd zo genoemd naar het Duitse emigranten echtpaar Hans en Lisa Fittko, en was een lange vluchtweg over de bergen die te voet moest afgelegd worden.


Ook Varian Fry maakte deze barre tocht naar Spanje in het gezelschap van een groep vluchtelingen zoals Franz Werfel en zijn echtgenote Alma Mahler-Werfel, Lion Feuchtwanger, Heinrich en Golo Mann. Zij hadden het eerst geprobeerd via de trein maar werden twee keer aan de grens geweigerd omdat ze niet over uitreisvisa beschikten. De grensbeambte raadde hen aan om het over een bergpad te proberen voor het te laat was en gelukkig geraakte iedereen veilig weg uit Frankrijk.

Wanneer hij in Madrid toekomt heeft Fry een onderhoud met de ambassadeur van de Britse Ambassade. Die bood hem 10.000 dollars aan om Britse soldaten veilig over de grens van Frankrijk naar Spanje te smokkelen. Fry, die steeds in geldnood verkeerd, aanvaard het aangeboden bedrag en werkt aldus voor de Britse Geheime Dienst. Hij chartert Franse vissersboten en laat Engelse soldaten ophalen vanop de Franse kust en laat hen naar Spanje varen.


Niet alles eindigde even fortuinlijk. Zo was er het tragische einde van de beide sociaal-democratische politici Rudolf Breitscheid en Rudolf Hilferding. Zij sloegen het aanbod van Fry om gebruik te maken van zijn illegale vluchtroutes af, omdat ze meer vertrouwen koesterden in het Franse asielrecht. Dat kwam hen duur te staan. In januari 1941 werden zij opgepakt en uitgeleverd. Hilferding wordt korte tijd later dood aangetroffen in de gevangenis in Parijs en Breitscheid wordt als politiek vluchteling opgesloten in het concentratiekamp KZ Buchenwald waar hij later zal omkomen.

In de herfst van 1941 maken de Vichy-getrouwen een einde aan de activiteiten van Varian Fry. Al geruime tijd waren zijn handel en wandel een doorn in hun ogen. Maar ook de Amerikaanse regering, die nog steeds goede relaties onderhield met de Vichy-regering, alsmede ook de consulaire medewerkers, bekeken de activiteiten van Fry met toenemende argwaan en wantrouwen. Ze beschouwden Fry als een soort desperado die alle diplomatische regels aan zijn laars lapte, om zijn eigen ziel -de hulp aan de vluchtelingen- te bereiken.

Op 29 augustus 1941 wordt Varian Fry in hechtenis genomen en in het begin van september uit Frankrijk gewezen. Op zijn vraag "Waarom?", krijgt hij van de politiechef van Marseille een duidelijk antwoord: "Omdat U de Joden en de anti-nazi's heeft beschermd!" Zijn organisatie wordt na zijn gedwongen vertrek, nog tot 2 juni 1942 voortgezet door zijn adjunct, Daniel Bénédite, maar dan wel met een sterk gereduceerde staf.

Op het ogenblik dat hij Frankrijk verliet had Fry geheime ontsnappingsroutes opgezet, geld gewisseld op de zwarte markt, samengezworen met gangsters en de locale maffia, documenten vervalst, schepen gecharterd die illegaal vaarden voor hem.... en aldus tussen 1.500 en 2.000 mensen van een gewisse dood gered!!