|
Opstand in het vernietigingskamp Sobibor van 14 oktober 1943 |
|
|
|
|
Tuesday 11 November 2003 |
|
Pagina 1 van 5 
Het Vernietigingskamp van Sobibor
 Het vernietigingskamp van Sobibor was gelegen in het Lublin district in het Generalgouvernement (voorheen zuidwest Polen), slechts 5 kilometer verwijderd van de grens met het Rijkscommissariaat Oekraïne (zie kaart). Dit kamp was het tweede kamp dat werd gebouwd als onderdeel van het Aktion Reinhard programma, en dat ongeveer dezelfde constructie vertoonde als het vernietigingskamp van Belzec.
De bouw van het kamp werd aangevat in maart 1942 in een erg schaars bevolkt gebied dat door nauwelijks 1.000 mensen werd bewoond. Het gebied was erg moerassig en dicht bebost. Onder leiding van Thomalla en Moser, de constructie experten van Action Reinhard, gezonden door SS-Zentralbauleitung uit Zamosc, trekken een 80-tal joodse gevangenen uit de nabijgelegen getto's, de eerste bouwsels en verblijfskwartieren voor de kampbewakers op. SS-Hauptsturmführer Naumann, hoofd van het Centraal Constructiebureau van de Waffen-SS en de politie van Lublin, inspecteert de site en laat prompt de 80 joodse arbeiders executeren.
In April 1942 wordt SS-Obersturmführer Franz Stangl aangesteld als kampcommandant van Sobibor om een aantal noodzakelijke uitbreidingen te versnellen. Onder zijn leiding wordt het kamp snel helemaal afgewerkt en operationeel gemaakt.
Het kamp was gebouwd in de vorm van een rechthoek en afgezet met dubbele rij 3 meter hoge prikkeldraad, waarvan de buitenste rij gecamoufleerd werd met takken en groen zodat niemand naar binnen kon kijken om te zien wat er zich afspeelde in het kamp. Het was opgedeeld in drie delen: een administratiegedeelte, het 'receptie' gedeelte en het gedeelte waar de vernietiging plaats had. In het administratiegedeelte bevond zich het "Vorlager", het deel van het kamp dat het dichtste bij het treinstationnetje lag van Kamp 1.
 Het "Vorlager" bestond uit het spoorwegplatform waar een trein met 20 wagons kon aanleggen, alsmede de woonkwartieren van de Duitse en de Oekraïnse staf. In tegenstelling tot het kamp van Belzec, woonden de SS mannen in het kamp zelf. Aan het "Vorlager" bevond zich de hoofdingang, waarop bovenaan een groot bord was bevestigd met de woorden in Gothische letters geschreven: "SS-Sonderkommando". In Kamp 1, dat was afgesloten van de rest van het kamp, bevonden zich ook de woonbarakken en workshops van de joodse gevangenen.
 In Kamp 2, ook bekend als het ontvangstgebied, kwamen de transporten met de gevangen joden toe. Hier moesten ze verschillende procedures ondergaan in het kader van de »ontmenselijking« vooraleer ze de dood zouden vinden in de gaskamers: ontkleding van de slachtoffers, het afscheren van de haren van de vrouwen en waar ze werden onderzocht op waardevolle bezittingen die onmiddellijk werden afgenomen.
In dit gedeelte bevonden zich de ontkledingbarakken en de opslagmagazijnen. Het voormalige boswachtershuisje fungeerde als kantoor en bevonden zich ook woonkwartieren voor een aantal SS mannen. Een hoge houten afsluiting benam verder het zicht op het gedeelte waar de slachtoffers doorheen moesten.
 Het meest geïsoleerde deel van het vernietigingskamp (Kamp 3) bevond zich in het noordwestelijke deel van het kamp. Hier waren de gaskamers, de verbrandingsputten en stonden de barakken van joodse gevangenen die belast werden met het opruimen van de lijken (Sonderkommandos).
Nadat de slachtoffers onder het klappen van de zwepen waren uitgestapt en werkjoden uitgeselecteerd waren, werden de slachtoffers doorheen Der Schlauch gejaagd. De 'Himmelfahrtstrasse', zoals Der Schlauch door de SS'rs werd genoemd, was een pad van 3 à 4 meter breed en 150 meter lang dat liep van de ontvangstruimte naar de vernietigingsplaats. Aan beide zijden van Der Schlauch waren hoge hekken in prikkeldraad, die helemaal doorvlochten waren met verse groene takken en bladeren van dennenbomen. Hier werden de gevangenen naakt en onder het geluid van klappende zwepen opgejaagd naar de gaskamers. Halverwege Der Schlauch stond een kleine barak waar het haar van de vrouwen werd afgeschoren.
De drie gaskamers bevonden zich in een bakstenengebouw. Elke gaskamer mat 4 op 4 meter en kon tegelijk tussen de 160 tot 180 mensen vergassen. De slachtoffers werden door de ene deur erin gejaagd en aan de andere kant, na de vergassing, er weer uit gehaald om er te worden verbrand in open verbrandingsputten. Die putten waren ongeveer 50 tot 60 meter lang, 10-15 meter breed en 5 tot 7 meter diep. Een klein treinspoortje ("Loras" genoemd door de inwoners) leidde rechtstreeks van de ontvangstplaats naar de verbrandingsputten om de slachtoffers die tijdens het transport waren gestorven of mensen die niet meer konden lopen, af te voeren om direct verbrand te worden.
 Half april in 1942 wanneer werken aan het kamp bijna voltooid waren, werd er voor het eerst geëxperimenteerd met vergassingsinstallaties. Daartoe werden ongeveer 250 joden van het werkkamp van Krychow aangevoerd. Christian Wirth, de commandant van Belzec hield toezicht over het verloop van deze eerste vergassingen, bijgestaan door de chemicus Dr. Karl Blaurock. Na deze experimentele moorden begonnen vanaf de eerste dagen van mei 1942 de massale vernietiging van joodse (en andere) gevangen slachtoffers.
In september 1942 wordt Franz Stangl overgeplaatst naar Treblinka om daar kampcommandant te worden, en in Sobibor wordt hij vervangen door SS-Hauptsturmführer Franz Reichleitner die tot aan het einde van het kamp in functie zal blijven,en die dus ook de commandant van het kamp was ten tijde van de opstand op 14 oktober 1943.
Begin maart 1943 bezoekt Reichsführer-SS Heinrich Himmler Sobibor en Treblinka. De kampen worden grondig gereinigd en opgefrist om een goede indruk te maken op de leider van de SS. In die periode lagen de vernietigingskampen er bijna 'werkloos' bij, en Himmler besluit om directe transporten vanuit Nederland te laten komen.
 Himmler had ook vastgesteld dat ondanks zijn instructies, de lichamen werden verbrand in plaats van gecremeerd in ovens. Met de vernietiging van de joden afkomstig uit het Generalgouvernement bijna voltooid, werd de crematie van de lichamen zijn belangrijkste doel. Himmler woonde ook in Sobibor ook een demonstratie van vergassing bij: enkele honderden joodse meisjes van een nabijgelegen werkkamp verloren er het leven.
In maart 1943 arriveerden vier transporten vanuit Frankrijk die 4.000 mensen aanbrachten, en die allen werden vermoord. Tussen maart en juli 1943 komen er 19 transporten toe vanuit Nederland, die 34.313 mensen vervoerden in passagierswagons (een uitzondering!) en genoten een beleefd welkom van de SS-politie, dit om eventuele moeilijkheden te vermijden. Zij werden allemaal rechtstreeks de gaskamers ingejaagd en gecremeerd.
Op 5 juli 1943 beveelt Himmler om het vernietigingskamp van Sobibor om te vormen tot een munitieopslagkamp. Globocnik probeerde deze order tegen te houden, maar beval toch de bouw van enkele bunkers in Kamp 4. Om ontsnappingen van gevangenen te voorkomen en de veiligheid van het kamp te verhogen, worden er rond het hele kamp mijnen gelegd. Het laatste transport arriveerde uit de getto's van Vilna, Minsk en Lida: zowat 14.000 joden kwamen toe half september 1943.
|
|
Laatst geupdate op ( Saturday 16 February 2008 )
|
