Verzet.org - Opstand in het vernietigingskamp Sobibor van 14 oktober 1943

De opstand had aan vele mensen het leven gekost. Van de 137 bewakingspersoneel en SS'rs werden er tien nazi's, twee Volksduitsers en acht Oekraïnse bewakers gedood. Minstens 80 gevangenen die trachten te vluchten, werden ter plekke doodgeschoten. SS-Oberscharführer Werner Dubois was zwaar gewond.

De joden die konden ontsnappen gingen nog weken door een hel. De jacht op de vluchtelingen werd onmiddellijk geopend. Zij werden opgejaagd door 100 soldaten, nog eens 100 politie te paard, en 150 Oekraïeners en SS soldaten. Op 16 en 17 oktober kwamen daar nog eens 500 mannen bij van het 2de en het 3de eskadron van de bereden SS en de politie. De machtsontplooïng was enorm. Alle bruggen en wegen werden afgezet en zwaarbewaakt. Zelfs een observatievliegtuig van de luchtmacht werd ingezet om de gevluchte joden op te sporen.

Slechts weinigen zouden ontkomen en overleven. Sommigen joden die hopeloos verdwaalden in de bossen, doken terug op in de omgeving van het kamp, werden opgemerkt en terug opgesloten en geëxecuteerd. Vele weken later werden nog altijd vluchtelingen van de opstand gepakt en meestal ter plaatse doodgeschoten. Op de foto links hiernaast groeps portret van enkele mensen die deelnamen aan de opstand in Sobibor: op de 1ste rij: (van links): tweede: Yosef Ertman; derde: Zelda (uit Nederland); zesde: Chaim Povroznik; bovenaan rechts: Leon Feldhendler.

Van de 550 gevangenen die op 14 oktober in Sobibor waren opgesloten waren er 150 achtergebleven die niet konden of niet wilden mee ontsnappen, waarvan 30 gevangenen in Kamp 1. 80 anderen werden gedood tijdens de ontsnappingspoging, in het gevecht of kwamen om in het mijnenveld. Uiteindelijk konden 320 gevangenen ontsnappen maar daarvan werden er in de weken die volgden 170 van terug opgepakt en doodgeschoten.

150 ontsnappingen waren succesvol maar 5 ervan zouden later omkomen bij gevechten met Duitsers of Partizanen, en 92 anderen stierven aan ontbering en ziektes tijdens hun ondergedoken bestaan. Uiteindelijk zouden slechts 53 mensen de ontsnapping van Sobibor, na de oorlog nog kunnen navertellen. Tel daarbij nog 9 joden die eerdere ontsnappingen overleefden, brengt het totaal aan overlevenden van het vernietigingskamp van Sobibor op 62 overlevenden!

Op een ander niveau kreeg de opstand in Sobibor verstrekkende en tragische repercussies. Op 19 oktober 1943 werd de opstand van Sobibor druk besproken op een bijeenkomst in de woonst van Gouverneur van het Generalgouvernement Hans Frank. Alle chefs van de nationale veiligheid en de Politiebonzen van het Generalgouvernement waren daarbij aanwezig. Uit voorzorg om verdere ontsnappingen zoals in Sobibor te voorkomen, werd besloten tot een versnelde liquidatie van de overblijvende joden in de streek van Lublin. Heinrich Himmler beval met onmiddellijke ingang aan SS-Generaal Friedrich Krueger om deze order ten uitvoer te brengen.

Twintig dagen na de revolte op 3 november 1943 begon onder de codenaam Ermtefost (Oogstfeest), de liquidatie. 10.000 joden werden omgebracht in Trawniki, 18.000 in Majdanek, en ongeveer 15.000 in andere kampen, een totaal van van 43.000 vermoorden in amper zes dagen!

In augustus 1943 was er ook een revolte geweest in het vernietigingskamp van Treblinka, waarna het hele kamp werd ontmanteld en de gevangenen en hun SS bewakers werden op 20 oktober 1943 overgebracht naar Sobibor.