Op het ogenblik dat de Duitse troepen op 17 mei 1940 Mechelen binnentrokken, is de bejaarde katholiek Karel Dessain burgemeester van de stad. Dra wordt er een Militair bestuur geïnstalleerd. Een jaar later in april 1941 wordt Dessain gedwongen om af te treden en hij wordt vervangen door Camille Baeck, die reeds voor het VNV (Vlaams Nationaal Verbond) zetelde in de gemeenteraad sinds 1938. Hij zal tot aan de bevrijding op 4 september 1944 de oorlogsburgemeester van Mechelen blijven in dienst van de Nieuwe Orde.

Op 11 juni 1942 wordt op een vergadering in Berlijn, waar SS-Obersturmbannführer Adolf Eichmann aan deelneemt, beslist om een aanvang te maken met de 'evacuatie' (een eufemistische term voor 'deporteren') van de joden uit Nederland, België en Frankrijk. België moet het eerste jaar 10.000 Joden 'leveren' en dit op een jaar tijd. Op 28 augustus 1942 zal dit geëiste aantal verdubbeld worden tot 20.000.

De leiding van de deportaties uit België komt in handen van SS-luitenant Kurt Assche die referent Joodse Zaken is en in feite de verlengde arm van Adolf Eichmann in België. Assche op 23 oktober 1942: "De evacuatie betreft alle joden in België en geen van hen zal naar het land terugkeren."

Als verzamelplaats en doorvoerkamp voor de oden van België wordt gekozen voor de Dossinkazerne. Dit omwille van haar centrale ligging centraal op de as Antwerpen en Brussel, de steden waar de meeste Joden wonen. De kazerne bood plaats aan 1.000 personen en beschikte bovendien over een eigen spoorwegaansluiting, een dienstspoor dat de kazerne direct met het net van de Belgische Spoorwegen verbond.

De Dossinkazerne, in feite voluit 'Kazerne Dossin de Saint-Georges' geheten, werd zo genoemd naar Luitenant-Generaal Baron Dossin de Saint-Georges (1854-1936), die in de Eerste Wereldoorlog in 1914 het bevel voerde over de Belgische 2de legerdivisie. De kazerne was voordien het Hof van Habsburg genoemd en werd in 1756 gebouwd in opdracht van Maria Theresia van Oostenrijk.

In Mechelen wordt in juni/juli 1942 de kazerne in grote haast ingericht. Kantoren voor de Duitse opzichters en slaapzalen worden met grof getimmerde houten schotten voor de toekomstige bewoners in elkaar gezet. Vanuit het Brusselse SS-hoofdkwartier worden drie medewerkers naar Mechelen gezonden: SS-Sturmbannführer Philipp Schmitt die vanaf 20 september 1940 kampcommandant van het Auffangs-Lager van Breendonk is, wordt tegelijkertijd ook commandant van het 'SS-Sammellager Mecheln', zoals het verzamelkamp van dan af zal heten. Zijn adjunct-commandant wordt SS-Hauptscharführer Max Boden.

Later werd Philipp Schmitt vervangen door SS-Sturmscharführer Johannes Gerhard Frank, van sectie IV B3 (de "sectie joden") van de Sipo-SD met  SS-Hauptscharführer Max Boden die zichzelf als adjunct opvolgt. Uitvoerend commandant wordt de SS-officier Rudolf Steckmann. SS-Untersturmführer Karl Mainzhausen (een boezemvriend van Kurt Assche) was verantwoordelijk voor de bagagecontrole.

Het merendeel van het kamppersoneel was Duitser maar vanaf oktober 1942 werden Vlaamse SS'rs ingeschakeld die de bewaking buiten het kamp optrokken. De Vereniging van joden van België krijgt de opdracht het Arbeitseinsatzbefehl (=tewerkstellingsoproepingsbevel) te verdelen. Daarin staat gestipuleerd dat het om een verplichte tewerkstelling in het buitenland gaat. Aanvankelijk is de doelgroep de niet-Belgische Joden, die ongeveer 94% van de ganse Joodse bevolking in België uitmaken. Maar dat zal later veranderen. Men wilde de joden niet verontrusten en de zaken ordelijk laten verlopen vandaar dat de SS bij die tewerkstellingsoproep een lijst hadden gevoegd met de 'uitrusting' die Joden bij zich moesten hebben (zie kader). De camouflage werkte nagenoeg perfect, tenminste aanvankelijk toch, want spoedig begonnen veel Joden onder te duiken.

De Joden wisten niet beter dat ze tewerk zouden gesteld worden in de fabrieken van de Duitse oorlogsindustrie. Want voordien, op 13 juni werden reeds 2.252 arbeiders naar Noord-Frankrijk gestuurd om daar aan de constructie van de Atlantikwall te werken. De Antwerpse Joodse gemeenschap had hiervan het gros aan arbeiders geleverd, d.w.z. de Duitsers eisten enkel Belgen op en daar vielen dus ook de Joden van Belgische nationaliteit onder. Velen echter zullen later via Franse of Belgische kampen toch in de vernietigingskampen terechtkomen.

Ook beantwoorden velen de oproep omdat ze anders represailles vreesden voor hun achtergebleven familie. Op 27 juli 1942 komen de eerste Joden toe in de Dossinkazerne en gedurende de eerste drie weken melden zich nog eens drieduizend niet-Belgische joden vrijwillig aan. De eerste drie konvooien van telkens duizend Joden raken moeiteloos samengesteld. Op 4 augustus 1942 verlaat het eerste konvooi de Dossinkazerne richting KZ Auschwitz. Onder hen zijn 14% kinderen, en dit doet de argwaan groeien wanneer ook kinderen 'verplicht tewerkgesteld' worden met het gevolg dat 6.000 joden de tewerkstellingsoproep negeren en thuisblijven of een aantal reeds ondergedoken bleken.

Tegelijkertijd wordt er via Koningin Elisabeth die zich het lot van de Joden van Belgische nationaliteit ter harte neemt, een bemiddelingspoging gedaan bij de Führer Adolf Hitler, wat resulteerde in de brief aan Lazare Liebman van 04.08.1942 (zie kader). Deze beloften waren haast het toppunt van cynisme. De zogenaamde 'menselijkheid' die de nazi's aan de dag probeerden te leggen waren pure laaghartige listen om elke onrust de kop in te drukken. De beloften dat familieleden hun dierbaren in de Dossinkazerne mochten bezoeken bleek een val. Op die manier geraakten de nazi's aan de adressen van hun familieleden want ze moesten zich eerst registreren voor dat bezoek.

Nadat de truuk van de Nazi's met het Arbeitseinsatzbefehl spoedig doorzien werd, besloten de Duitsers tot hardere actie. In Antwerpen vinden opeenvolgende nachtelijke razzia's plaats. Op 15-16 augustus, van 28 op 29 augustus en van 11 op 12 september. Ook in het Brusselse vinden nachtelijke razzia's plaats.