Van sterilisatie naar euthanasie - Tiergartenstraße 4

De stap van gedwongen sterilisatie naar gedwongen internering en later verplichte euthanasie was niet ver meer weg. Al in 1938 sprak Dr. Emge op de "Constituerende Vergadering van de Commissie voor Welzijn en Verzorgingsrecht" zich duidelijk in deze richting uit: "De wet ter voorkoming van erfelijk ziek nageslacht, die voorziet in bewaring van erfelijke zieken tot aan hun sterilisatie maakt een wet op bewaring niet overbodig.

Het is een feit dat juist een grotere groep gesteriliseerden een zekere verzorging en afzondering nodig heeft, omdat zij vaak door hun bandeloosheid bijdragen tot de verspreiding van epidemieën, zoals geslachtsziekten.".

Vier maanden later doet Dr. Ehaus voor diezelfde commissie er nog een schep bovenop: "..verzorging en afzondering namelijk door de inrichting van staatsconcentratiekampen, omdat ze daar onder streng toezicht productief en voor de gemeenschap nuttig werk kunnen verrichten"

Op 31 augustus 1939 eindigde het sterilisatieprogramma door de 6de Durchführingsverordnung waardoor de sterilisaties tot het einde van de oorlog grotendeels werd stilgelegd. Vanaf dan maakte een brief van Hitler van 1 september 1939 de dood door euthanasie mogelijk: "Rijksleider Bouhler en Dr. Brandt hebben, onder hun verantwoordelijkheid, de opdracht de bevoegdheden van met name aan te wijzen artsen zo uit te breiden dat aan naar menselijke maatstaf ongeneeslijk zieken na zeer kritische beoordeling van hun gezondheidstoestand de genadedood kan vergund worden."

Het startschot voor het euthanasieprogramma was gegeven! Hoofdverantwoordelijke van het euthanasieproject werd Dr. Werner Heyde, hoogleraar in de psychiatrie in Würzburg. Rijksleider Philip Bouhler en Dr. Karl Brandt vestigden hun hoofdkwartier aan de Tiergartenstraße 4 in Berlijn, vandaar dat het Euthanasieprogramma de codenaam »T-4« meekreeg en was jarenlang de meest geheime operatie in het Derde Rijk met als aanvankelijk doel: de euthanasie op lichamelijk en geestelijk gehandicapten in Duitsland, Oostenrijk en later ook in de bezette gebieden.

Hitler had voordien al Bouhler en Dr. Brandt geëist dat "...de meest strikte geheimhouding moest worden in acht genomen en een volledig onbureaucratische oplossing voor het probleem moest komen.." De gehele euthanasieactie was illegaal en werd buiten medeweten van de bevolking en de Reichstag uitgevoerd.

SS-Oberführer Viktor Brack coördineerde vanuit de Tiergartenstraße de ganse geheime actie. Voor dat doel werden drie dekmantelorganisaties opgezet: de eerste om de vragenlijsten te verspreiden in de tehuizen (Gemeinnüützige Stiftung für Heil und Anstaltspflege), de tweede om de personele en financiële aspecten te regelen (Reichsarbeitgemeinschaft der Heil- und Pflegeanstalten) en de derde om het transport te organiseren (Gemeinnützige Krankentransportgesellschaft). Direct onder Dr. Werner Heyde opereerden drie kopstukken (Brack, Bouhler en Brandt) van »T-4« en daarnaast bestond de staf nog eens uit 114 personeelsleden.

De medische staf van de tehuizen selecteerde de patiënten die in aanmerking kwamen voor het euthanasieprogramma. Zij legden lijsten aan en markeerden de namen met de voor het programma bestemde patiënten met een rood kruis en diegenen die gespaard moesten worden met een blauw kruis.

Het doden van de patiënten gebeurde meestal door toedienen van koolmonoxidegas door artsen die daar op geen enkele wijze specifiek toe gedwongen werden. Dit moorden ging door in speciaal daarvoor geselecteerde inrichtingen waarvan de beruchtste waren: Grafeneck, Hadamar, Bernburg, Brandenburg, Hartheim en Sonnenschein.

Onder de codenaam »14F13« werden in de westelijk gelegen gebieden zoals Danzig en West-Pruisen, duizenden zwaar gehandicapten, lichamelijk en geestelijk gestoorden en ongeneeslijk zieken simpelweg doodgeschoten. In de Gau Posen (het geannexeerde bezette deel van Polen) gebruikte de SS - het zogenaamde Sonderkommando Lange- prototypes van mobiele, op vrachtwagens gemonteerde gaskamers om in dit deel van het Derde Rijk geesteszieken te vermoorden.

Zo schreef de leider van de SS en de politie van Danzig en West-Pruisen op 9 januari 1940 een rapport aan SS-Reichsführer Heinrich Himmler: "De verder ter beschikking staande 2 compagnieën van de Sturmbahn werden in oktober, november en december (1939) voor de volgende taken ingezet.. 4. ..voor het uit de weg ruimen van ca. 4.400 ongeneeslijke zieken uit Poolse krankzinnigengestichten...5...Voor het uit de weg ruimen van ca. 2.000 ongeneeslijke geesteszieken van het krankzinnigengesticht Konradstein..", enz.

Vanaf 15 januari 1940 werden in het voormalige Poolse Bernardine klooster van Koscian, de eerste lichting Poolse geesteszieken omgebracht. Joodse patiënten werden al van bij de aanvang van het programma meteen naar Polen gezonden. Op 9 februari 1940 arriveerde in Koscian een treintransport met 2750 Joodse en niet-joodse patiënten afkomstig uit Duitse instellingen en bejaardentehuizen en zij werden allemaal omgebracht.