Verzet.org - De Einsatzgruppen en de Wilde Holocaust. Deel 1

Soldaten aanleren om de tegenstander neer te schieten vooraleer je zelf wordt neergeschoten is één ding, en sluit nog ergens aan bij het natuurlijke overlevingsinstinct van de mens. Militairen worden opgeleid om te doden. "Als je leert met een bajonet om te gaan moet je schreeuwen, naar voren rennen en hem zo hard mogelijk door de zak steken. Steken, eruit trekken, en stampen op het lichaam. Je leert alleen om goed te vechten als je kwaad wordt en dingen te doen die je normaal niet doet. Je wordt een beest..." (Hugh Bone, engels infanteriesoldaat in 1939) Maar van soldaten verlangen dat ze koelbloedig volwassen mannen, weerloze mensen, ouderen, vrouwen en kinderen vermoorden is geen sinecure.

De Amerikaanse historische auteur Christopher Browning heeft voor zijn boek Ordinary Men een groot aantal leden van Reservebataljon 101 ondervraagd. Dat was een politie-eenheid die werd ingezet als Einsatzgruppe. Het ging hier om 500 mannen van middelbare leeftijd die weinig of geen schietervaring hadden en nog nooit iemand hadden gedood. Doodgewone mannen maar die toch massamoorden begingen.

Voor hun eerste opdracht moesten de mannen van Reservebataljon 101 op 13 juli 1942 1.800 joden in het Poolse dorp Jozefow Bilgorajski elimineren. Majoor Trapp die zijn mannen het bevel daartoe moest geven, was zelf erg ontdaan. Alle joden moesten op het marktplein bijeengedreven worden, waarna de jonge en gezonde mannen naar de werkkampen werden gedeporteerd en alle anderen zouden in het bos worden doodgeschoten. Wie dacht niet tegen zijn taak opgewassen te zijn mocht zijn geweer inleveren en zou andere taken krijgen. Slechts 12 van de 500 mannen zagen af van deze wrede opdracht, de rest vertrok naar Jezofow.

Na de eerste selectie kregen de politiemannen de opdracht om elk één van de joden mee naar het bos te nemen en hem daar met een nekschot af te maken. Sommige probeerden zich te onttrekken aan de opdracht door onnodig lang de huizen uit te kammen, sommige slopen weg en verstopten zich, anderen verzochten om ontlast te worden van de opdracht.

Het executeren verliep in de grootste chaos. De onervaren mannen misten zodat ze verscheidene keren moesten schieten of ze schoten 'te hoog' zodat de schedel van de slachtoffers explodeerde en de hersens en de stukken been in het rond vlogen.

Veel joodse slachtoffers bleven kalm en beheerst, terwijl de zenuwen van de beulen het door de 'ongewone' opdracht begaven. Doordat elke politieman met één slachtoffer het bos in trok, werden tussen hen soms ook enkele woorden gewisseld. Ook dat maakte het doden moeilijker.

Politiemannen verdwenen in het bos of moesten tegen een boom overgeven. De mannen die doorbeten kregen alcohol. Zij gingen tot het einde van de actie door met doden en voor het donker werd was de taak volbracht. De joden werden in het bos achtergelaten. Toen de mannen thuiskwamen had niemand van hen honger. Majoor Trapp verzocht zijn mannen om te zwijgen over wat er gebeurd was. Dat was een overbodig verzoek, niemand wilde erover praten, velen van hen verdronken hun herinnering in sloten alcohol.

Bij de tweede actie, een maand later in Lomazy, werd rekening gehouden met de factoren die het doden moeilijker hadden gemaakt. Dit keer werd de actie aangevoerd door de rabiate antisemitische SS-commandant Gnade, die resoluut de nodige opdrachten gaf. Alles werd veel onpersoonlijker gemaakt.

Er werd eerst een massagraf gedolven, de joden moesten zich uitkleden en naakt in het graf gaan liggen. Door zich uit te kleden ontdeden de slachtoffers zich ook van hun individualiteit. Het doden werd vanzelfsprekend en onpersoonlijk. Er was geen kans om 'kennis te maken' zoals tijdens de eerste actie in Jezofow. De joden mochten ook geen woord spreken.

Ook de gewoontevorming speelde een rol. De tweede keer is veel makkelijker dan de eerste keer. Commandant Gnade liet niemand de kans om niet mee te doen maar wie zich aan de opdracht wilde ontrekken kon dat doen en werd er ook niet voor gesanctioneerd.

Alcohol was tijdens deze actie overvloedig aanwezig. Alocohol 'verdrinkt' de zeden, verhoogt de agressie en maakt het doden makkelijker. Een paar mannen begonnen bij deze tweede actie ook sadistische trekken te vertonen. De nazi-top was zich bewust van de moeilijkheden die de mannen doormaakten als ze moesten moorden.

Hij maakte zich zorgen over de psychologische gevolgen op de soldaten. Er werd melding gemaakt van zenuwinzinkingen, alcoholverslaving, maag- en darmproblemen... andere soldaten gingen, zoals al aangestipt, sadistisch gedrag vertonen. Daarom werd er gezocht naar steeds efficiëntere en minder 'bloederige' methoden.