Verzet.org - De Einsatzgruppen en de Wilde Holocaust. Deel 2

Ponary (Paneriai) ligt ongeveer 6 kilometer ten westen van Vilnius in de Baltische republiek Litouwen. In de bossen van Ponary hadden de Russen voor de oorlog grote diepe putten gegraven om er olietanks in te bouwen, maar zij verlieten de terreinen nog vooraleer alles was afgewerkt. Wanneer de Duitsers Litouwen bezetten, werden deze putten meteen in gebruik genomen om als massagraven voor hun slachtoffers te dienen.

A

l op 11 juli 1941 vonden de eerste executies plaats. De joden moesten helemaal naar beneden klimmen en in een cirkel staan. Waarop ze vervolgens de één na de andere werden afgemaakt met een nekschot. Daarna werden zij onder een laag zand en vuil bedolven. Op deze wijze werd de put laag na laag helemaal gevuld met lijken. Op 17 juli werden 800 joden van Duitse en Litouwse milities die zich 'Ypatingas bursis' heetten, in Ponary omgebracht.

Tussen 31 augustus en 3 september '41 werden nog eens 800 joden daar omgebracht als vergeldingsmaatregel voor een zgn gewapende overval op Duitse soldaten, die in werkelijkheid nooit had plaatsgevonden. Van september tot november 1941 werden de joden van Vilnius verder gedecimeerd.)

Bij een actie op 4 oktober 1941 tegen het joodse verzet werden velen ter plaatse neergeschoten, anderen sloegen op de vlucht. Echter de meesten werden eerst zwaar gefolterd in de Lukiszki-gevangenis en van daar uit naar Ponary gevoerd en geëxecuteerd. Ondertussen liep de jacht in de straten en huizen van Vilnius en omstreken op mannelijke joden door Litouwse en Poolse jongeren gewoon verder. Voor elke 'vangst' kregen zij door de nazi's kontant 10 roebels uitbetaald.

De moorden op de joden en op het verzet gingen verder door tot in de zomer van 1944, wanneer de Sovjets gevaarlijk dichtbij waren opgerukt. Zij werden naar de bossen van Ponary gevoerd met vrachtwagens, per trein en zelfs te voet. Met honderden soms duizenden tegelijk. De Einsatzkommando's werden hier bijgestaan door de Duitse polizei, eenheden van de Wehrmacht en Litouwse collaborateurs. In de putten van Ponary werden ze allen vermoord en begraven.

Toen het duidelijk werd dat de Duitsers uit Litouwen zouden verdreven worden door het Sovjet leger, hebben zij geprobeerd de sporen van deze massamoord te laten verdwijnen. Met dat doel werden 80 joden van het werkkamp in Kailis naar Ponary gebracht om de lijken terug op te graven en deze te verbranden op open vuren.

Na de oorlog wanneer de eerste mensen Ponary bereikten lag de asse van de slachtoffers overal verspreid. De asse werd verzameld en in de putten gegooid.

De 80 joden die de lijken moesten opgraven en verbranden leefden in een 4de put. Natuurlijk voorvoelden zij dat eens hun werk er op zat, zij het ook niet zouden overleven en afgemaakt zouden worden. Zij besloten om te vluchten zodat iemand aan de wereld kon berichten van deze massamoorden. Daarvoor groeven zij vanuit hun 4de put een tunnel van ongeveer 30 meter lengte. Het einde van de tunnel lag nog steeds binnen het kamp.

De tijd begon te dringen want hun werk zat er bijna op. In april 1944 besloten ze te ontsnappen en splitsten zich op in groepjes van tien. Ze spraken af dat het van dan af ieder voor zichzelf zou zijn, en er niet gewacht zou worden op de anderen. Maar de SS rook onraad en betrapte de ontsnappers en opende het vuur. Iedereen rende voor zijn leven. Van de 80 die hun kans waagden slaagden er uiteindelijk slechts elf in om weg te komen en de partizanen in het bos te bereiken. Twee onder hen slaagden er zelfs in om de frontlinies te doorbreken en vervoegden de Wit-Russische partizanen!

Tegenwoordig liggen de schattingen omtrent het aantal slachtoffers die in de putten van Ponary het leven lieten, geschat tussen de 70.000 en de 100.000 Als je tegenwoordig het Ponary Memoriaal bezoekt dan kan je nog steeds de drie putten zien waar de massamoorden plaatsvonden. De putten zijn wel niet zo diep meer als vroeger omdat ze volledig met asse werden gevuld.