De Wannsee conferentie van 20 januari 1942

Op 20 januari 1942 vind dan eindelijk de conferentie in Wannsee plaats. Op de agenda staat het plan voor een volkerenmoord op Europese schaal. Het is de eerste bijeenkomst van de hoogste vertegenwoordigers van de ministeriële bureaucratie samen met de SS. De bedoeling van Heydrich, hoofd van de Veiligheidspolitie en de SD, is: de deelnemers over de opdracht van het Hoofdbureau van de Rijksveiligheid inlichten, de bevoegdheid van het bureau schriftelijk vastleggen en zich verzekeren van de medewerking van alle ministeries die noodzakelijk zijn bij de uitvoering van zijn plannen. De deelnemers hoeven geen besluit te treffen, ze moeten enkel de uitvoering van Hitlers besluit adviseren.

Op twee na zijn alle staatssecretarissen uitvoerig ingelicht over de deportaties en moordacties die op dat ogenblik reeds zijn uitgevoerd. De vertegenwoordigers van de SS zijn er rechtstreeks in verwikkeld. En wie nog niet van alles op de hoogte is, krijgt het op de conferentie te horen. Heydrich, die bedacht was op bezwaren en tegenkantingen van de ministeries, vindt voor zijn concept grote bijval en algemene bereidheid om aan de uitvoering van het plan mee te werken. Er wordt enkel nog over details gediscussieerd.

Er wordt vrank en vrij gepraat over de verschillende technieken van massamoord, zoals Eichmann later op zijn proces in Jeruzalem zal getuigen: "Niet alleen gaf iedereen er bereidwillig blijk van dat hij het ermee eens was, maar er gebeurde nog iets anders, iets volslagens onverwachts, toen ze elkaar overtroffen en overtroefden wat betreft de eis van een definitieve oplossing van de joodse kwestie. De grootste verrassing was, voor zover ik me kan herinneren, niet alleen Bühler, maar met name Stuckhart, die altijd behoedzaam en terughoudend was, maar zich nu plotseling enthousiast opstelde."

De vertegenwoordiger van het Ministerie van Buitenlandse Zaken Martin Luther, pleitte ervoor om met de deportaties te beginnen in die landen waar men op weinig tegenkanting zal stoten. De staatssecretaris voor Binnenlandse Zaken Wilhelm Stuckart stelt voor om Mischlinge (mensen uit gemengde huwelijken) verplicht te steriliseren in plaats van ze te deporteren. De staatssecretaris van de commissaris voor het vierjarenplan Erich Neumann eist een tijdelijke vrijstelling voor de joodse vakarbeiders in bedrijven die essentieel zijn tijdens de oorlog. En de afgevaardigde van de Gouverneur-generaal van Krakau Bühler verzoekt dringend om bij de Poolse joden met de Endlösung te beginnen.

Ook over de gemoedelijke sfeer die in Wannsee heerste en hoe er openlijk werd gesproken over moord spreekt Eichmann in Israël voor het hooggerechtshof later: "Ik kan me dat nu niet meer in detail herinneren, edelachtbare, maar ik weet wel dat deze heren bij elkaar stonden en bij elkaar zaten en er onverbloemd over spraken zonder iets vast te leggen op papier. Ik zou me dit zeker kunnen herinneren, als ik niet wist wat ik op dat moment tegen mezelf zei: 'Moet je zien... Stuckhart, die altijd werd beschouwd als iemand die zich strikt en nauwgezet aan de wet wilde houden, maar hier waren de toon en de manier van spreken totaal niet in overeenstemming met de taal van de wet. Dit is het enige, zou ik zeggen, wat mij echt is bijgebleven."

Na afloop drinken Eichmann, Müller en Heydrich nog twee of drie glazen cognac bij de open haard in Villa Wannsee: "Ik herinner me dat ik Heydrich toen voor het eerst een sigaar of sigaret zag roken en ik dacht: Heydrich rookt vandaag, iets wat ik nog nooit gezien heb. En hij drinkt cognac -aangezien ik Heydrich al jaren geen alcohol meer had zien drinken... En na de Wannsee-conferentie zaten we rustig bij elkaar, en niet om over zaken te praten, maar om te relaxen na de lange uren van spanning. Meer kan ik hierover niet zeggen."