Verzet.org - De Vervolging van de Joden in België, en de rol van de collaboratie

Na de economische crisis van de jaren twintig en beurscrash van 1929, blijven de joden toestromen vanuit het Oosten, waar ook het antisemitisme stevig blijft doorwoekeren. Rond 1930 schat men het aantal joden in België nog rond de 50.000, maar wanneer Adolf Hitler in 1933 aan de macht komt ontstaat er opnieuw een exodus. Vooral na de Nürenbergwetten van september 1935 krijgt het antisemitisme in Duitsland een legale basis.

Na de aansluiting van Oostenrijk in maar 1938 en vooral de Reichskristallnacht van 9/10 november 1938, ontvluchten 25 à 30.000 joden het Duitse Rijk richting België. Sommigen reizen verder naar andere landen zoals Frankrijk en de oceaan over naar Amerika en Canada, anderen stranden in België.

Op de vooravond van de inval van de Duitsers op 10 mei 1940 wordt het aantal joden, vluchtelingen inbegrepen, geschat op 70.000, waarvan ongeveer 30.000 in Antwerpen woonden en 40.000 in het Brusselse. Slechts 6% daarvan bezit de Belgische nationaliteit en daarnaast behoren de andere nog uit 44 andere nationaliteiten.

Stilaan begint ook in ons land de joodse vluchtelingenproblematiek de politiek te beheersen. Het sluimerend antisemitisme vind snel gehoor vooral in middenstands- en nationalistische kringen. Vanaf 1936 verschijnen er kranten die uitgesproken antisemitisch zijn: De Bezem, Burgerstrijd en Stormloop. Ze richten comités op zoals bvb Volksverwering van de Antwerpse advocaat René Lambrichts.

Het beperkt zich niet tot kleine marginale racistische groepjes als het Anti-joods Front en individuele acties. Ze worden in hun antisemitische hetze snel voorbijgestoken door leden en afdelingen van onder meer, de De Vlag van Jef Van de Wiele, het Nationaal Legioen, REX van Leon Degrelle, Verdinaso van Joris Van Severen en het V.N.V. (Vlaamsch Nationaal Verbond) van Staf de Clercq. Het racisme en het antisemitisme worden stilaan salonfähig gemaakt.

In 1938 doet zich in Antwerpen een incident voor. De Antwerpse jood Löwenstein zou een concert dirigeren waaraan de befaamde Duitse pianist Wilhelm Backhaus zijn medewerking zou verlenen. Op het laatste ogenblik verbiedt het Duitse consulaat Backhaus samen met de niet-ariër Löwenstein te musiceren. Door toedoen van de socialistische burgemeester Camille Huysmans (1871-1968) en onder bescherming van een sterke politiemacht kan het concert dan uiteindelijk toch plaatsvinden, zonder Backhaus en met een gewijzigd programma.

Huysmans was van 1936 tot 1939 voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers en tussen 1933/1940 en 1944/46 was hij eveneens burgemeester van de stad Antwerpen. Leo Delwaide was waarnemend burgemeester tijdens de bezetting van 1940/1944. Aanvankelijk kan Camille Huysmans nog een dam opwerpen tegen de racistische vloedgolf zoals bvb in maart 1939 waar hij de Antwerpse gemeenteraad nog twee antisemitische bijeenkomsten laat verbieden van het Nationaal Legioen en het Verdinaso.

Camille Huysmans: "De stad Antwerpen kan niet toelaten dat de goede verstandhouding die tussen haar inwoners heerst, brutaal en systematisch vernietigd wordt door de onbezonnen overname van een politiek van rassenvervolging. Die hebben wij in ons land niet nodig. Nooit zullen wij dulden dat die kanker zich bij onze medeburgers zou inwortelen en dat er mensen door de straten zouden lopen om andersdenkenden na te schreeuwen, te beledigen of aan te vallen."

In mei 1939 sluit de Vlaamse Balie haar joodse leden uit. In de marge van de Guldensporenvieringen van 1937 trekken radicale heethoofden naar joodse straten om er de ruiten van huizen en synagogen in te gooien. De Antwerpse joden weten beter dan anderen wat er zich op dat moment in Duitsland afspeelt. Het lijkt ze of die storm naar België is overgewaaid.

Ze organiseren joodse en gemengde verdedigingscomités zoals het Katholiek Bureau voor Israël (1936) en het Veva, het Verbond voor Economisch Verweer Antwerpen. Het Katholiek Bureau probeert door publicaties en voordrachten over de "joods-christelijke traditie" de vooroordelen en verkeerde voorstellingen binnen de christelijke gemeenschap tegen te gaan. Al in 1938 verdwijnt het Bureau op advies van het Belgisch episcopaat.

Het Veva roept vanuit progressieve hoek op tot een boycot van producten uit het Duitse Rijk. Het waarschuwt de bevolking voor de gevolgen van het klimaat van intolerantie en racisme. Al in 1933 verspreiden ze een affiche, die op een pijnlijke manier doet denken aan het bekende gedicht van de tijdens de oorlog geïnterneerde Dominee Martin Niemöller(zie kader links).

Oproep van VEVA

Die waarschuwing voelen ze als overdreven aan, zelfs in de meer gevestigde joodse kringen. Ze hopen dat het regime van Hitler van korte duur zal zijn. Nog in 1939, na de invasie van Polen, zijn veel joden ervan overtuigd dat de oorlog zich tot Oost-Europa zal beperken.

Zijn België en Nederland niet beschut door de verklaringen van neutraliteit en de Duitse belofte van respect voor de soevereiniteit? Langzaam dringen geruchten door over de concentratiekampen in het Oosten. Maar van de onmenselijke gruwelen die er zich afspelen, daarvan weet niemand het fijne.

<< Vorige - Volgende >>