Verzet.org - De Hel van Breendonk. En wat deed mijn Eigen Volk?

In 1906 besloot de Belgische Defensie de Fortengordel rondom Antwerpen verder uit te breiden. De Fortengordel van omstreeks 1860 die zich op zo'n 8 kilometer rondom de stad bevond, voldeed niet meer aan de moderne oorlogsvoering. Een aantal forten werden bijgebouwd o.m. het Fort van Walem, het Fort van Liezele en het Fort van Breendonk. Dit derde fort werd gebouwd aan de kruising tussen de steenweg Dendermonde/Mechelen en de grote baan (huidige A12) Antwerpen/Brussel.

Rondom het fort werd een brede watergracht gegraven en de rest van de betonnen en bakstenen constructies werden begraven onder een dikke laag zand en gruis zodat het voor de vijand onzichtbaar leek. Aan de inkompoort werd over de gracht een gedeeltelijk houten ophaalbrug gemaakt.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het Fort bestookt met mortiergranaten en zwaar beschadigd. Het werd gedeeltelijk hersteld in 1916. Na de oorlog kreeg het Fort een nieuwe bestemming en zal het de beschermplaats worden van de Koning en het A.H.K. (Hoofdkwartier van de Belgische Strijdkrachten.)

Op 10 mei 1940 betrokken Koning Leopold III en de Generale Staf het Fort, maar konden tegen het snel oprukkende Duitse leger maar weinig beginnen. Zes dagen later -op 16 mei- moest het Fort al verlaten worden en enkele dagen later werd de overgave van België betekend.

In augustus 1940 besluiten de nazi's om het oude Fort in te richten als Auffangslager (opvang- of doorgangkamp) om er voorlopig gevangenen in onder te brengen, in afwachting van hun latere deportatie naar andere gevangenissen of concentratiekampen en naar mate de oorlog vordert, naar de uitroeiingkampen. Vanaf 1 september 1940 is het A-Lager Breendonk klaar om haar wrede werk te beginnen.

Op 20 september 1940 worden de eerste 15 gevangenen opgesloten in Breendonk. De eersten van de bijna 4.000 slachtoffers die in Breendonk voor lange of korte tijd opgesloten zullen worden. Aanvankelijk worden ook de Joden naar Breendonk gezonden, in afwachting dat in Mechelen in juli 1942 de Dossin-kazerne zal ingericht worden als verzamelplaats en doorvoerkamp van de joden van België.

Op de foto links: SS-rs van Breendonk: (van L naar R): Kantschuster, Müller, en de sadistische SS-Untersturmführer Arthur Prauss

Dezelfde dag in september maakt de eerste Kampcommandant van Breendonk, Sturmbannführer Philip Schmitt zijn entree in het kamp. Een compagnie Duitse soldaten van de Wehrmacht uit het garnizoen van Mechelen, wordt met het toezicht en de bewaking van het kamp belast. Schmitt is de directe ondergeschikte van Canaris die op zijn beurt de afgevaardigde van Heinrich Himmler was. De hoogste bevelhebber voor België was Generaal von Falkenhausen die in Brussel zijn kantoren hield.

Al een week na de opening van het kamp wordt SS-Untersturmführer Arthur Prauss aan Schmitt toegevoegd. Prauss was voordien werkzaam als kampbewaker in het KZ Sachsenhausen-Oranienburg en zet meteen de toon van discipline, orde en harde lijfstraffen. Naarmate de tijd vordert en ook Duitsland de oorlog dreigt te verliezen, ontpopt Prauss zich als een ware sadist voor de gevangenen van het kamp.

Deutsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap (De Vlag) op 19 maart 1944 in Waterschei (Limburg) In de loop van de maand september 1941 komen de eerste Belgische SS'rs toe. Collaborerende Vlamingen, meestal uit de streek afkomstig, die toegetreden waren tot de Waffen-SS- of de SD (Sicherheitsdienst). Sommigen waren voordien aangesloten geweest bij de Fabriekswacht, V.N.V. (Vlaamsch Nationaal Verbond), van De Vlag (Deutsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap) van Jef Van de Wiele of waren werklozen die twaalf stielen en dertien ongelukken kenden. Spoedig zouden zij qua wreedheid die van hun Duitse collega's overtreffen!

In de loop van de maand september 1941 komen de eerste Belgische SS'rs toe. Collaborerende Vlamingen, meestal uit de streek afkomstig, die toegetreden waren tot de Waffen-SS- of de SD (Sicherheitsdienst). Sommigen waren voordien aangesloten geweest bij de Fabriekswacht, V.N.V. (Vlaamsch Nationaal Verbond), van De Vlag (Deutsch-Vlaamsche Arbeidsgemeenschap) van Jef Van de Wiele of waren werklozen die twaalf stielen en dertien ongelukken kenden. Spoedig zouden zij qua wreedheid die van hun Duitse collega's overtreffen!

Onder de eerste groep gevangenen bevind zich een Gentse overheidsambtenaar Vital Verdickt; René Dillen, algemeen secretaris van de Communistische Vlaamsche Jeugd; Bention Gallanter, een Jood van Bessarabische origine die in het gewapend verzet was getreden en de gebroeders Adler, twee Duitse joden. Eveneens opgepakt was een Zwitser voor zwarte handel. Dit zal zowat de middenmoot zijn van het soort gevangenen dat in Breendonk zal gevangen zitten.

In Breendonk zullen uiteindelijk tussen de 3.500 en 4.000 gevangenen worden opgesloten: oud-ministers, kunstenaars, winkeliers, arbeiders, landbouwers. Er waren twintig verschillende nationaliteiten vertegenwoordigd maar de grote meerderheid was Belg. Ze werden gearresteerd om hun toevallige aanwezigheid bij een razzia, hun joodse oorsprong of linkse politieke ideeën, hun rol in de zwarte handel, in daden van gemeen recht of in acties van het verzet, als gijzelaar, gewapende weerstander enz.

Het kamp had duidelijk geen 'economische' functie: Breendonk was eerder een doorgangskamp met een politiek-ideologisch profiel, in die zin dat het gold als een terreurmiddel ter afschrikking van het binnenlandse verzet!