Verzet.org - Komeet [Comète], de ontsnappingslijn van DéDé

Zeker in het begin werd er met veel goodwill maar vooral erg amateuristisch te werk gegaan om neergestorte hulpeloze geallieerde vliegtuigbemanningen op de grond verder te helpen. Het is pas in de zomer van 1941 dat er professionele ontsnappingsnetten werden opgericht. De ontsnappingsroutes waren lang en moeilijk. De kortste weg naar Engeland, over zee tussen het strand en de Engelse kust, was onbruikbaar doordat de Duitsers het ganse kustgebied als Sperrgebied hadden uitgeroepen en zwaar bewaakt werd. Het alternatief was over land, doorheen bezet Frankrijk met de trein of met al wat wielen had, dan het zwaarste stuk: de Pyreneeën te voet over en zo naar Gibraltar, de meest zuidelijke punt van Spanje waar de vluchtelingen dan verder per schip of vliegtuig weer naar Engeland konden ontkomen.

De voettocht door de Pyreneeën was erg zwaar, en duurde in ideale weersomstandigheden gemakkelijk 9 uur stappen. Dikwijls liep dat op tot twaalf uur en soms in dagen wanneer de tocht over de glibberige rotsachtige paadjes door de vriestemperaturen en zware sneeuwval nagenoeg onbegaanbaar waren en er in etappes werd doorgestapt.

Zowel tijdens als na de oorlog werd er voluit gediscuteerd over het nut van de ontsnappingslijnen. De verliezen waren erg hoog, want het risico op infiltratie en verklikking was nauwelijks te beperken. Volgens Fernand Strubbe (zie bronnen) was het grootste nut zeker niet dat de militairen konden terugkeren naar Engeland, zij waren daar intussen vervangen door verse krachten. Maar het belangrijkste effect was de grote morele impact die deze ontsnappingslijnen hadden op de vliegeniers, die operaties uitvoerden boven het bezette Europa. Zij wisten nu dat als ze werden neergehaald door de vijand, dit niet noodzakelijk krijgsgevangenschap betekende. Eens op de grond zouden ze niet volkomen hulpeloos zijn.

De twee grootste en bekendste ontsnappingslijnen waren in handen van Belgen. Er bestond het befaamde ontsnappingsnet van Graaf Albert Guerisse (°1911), met codenaam Pat O'Leary, dat vooral in Zuid-Frankrijk opereerde en ettelijke honderden vliegeniers hielp ontkomen naar Gibraltar. Pat O'Leary werd verraden en op 2 maart 1943 aangehouden. Ondanks zware mishandelingen en folteringen en twee jaar opsluiting in de gevreesde concentratiekampen van Mauthausen, Natzweiler en Dachau, overleefde hij de ellende tot hij op 29 april 1945 door de Amerikanen werd bevrijd.

Het andere grote net was Comète (Komeet) van Andrée De Jongh, dat door de Britten lange tijd werd aangeduid als 'The Dédé Line'. Toen enkele vliegeniers extra vlug terugkwamen zei iemand: "It's a Comet". Dit is het waargebeurde verhaal van een heldhaftige vrouw die nooit bang was. Andrée De Jongh in De Morgen van 21 mei 2005: "Mijn vader zei altijd: als je bang bent, ga dan eerst na of het de moeite is om bang te zijn. Ik heb dat zinnetje veel herhaald tijdens die voettochten. Ik kon me niemand inbeelden die ik de moeite vond om er bang voor te zijn."