Verzet.org - Hitlers Paus. Deel 2: Eugenio Pacelli nuntius in Berlijn

Nuntius Pacelli bereidde al van begin de jaren twintig zorgvuldig de onderhandelingen voor die tot het beruchte Rijksconcordaat van 1933 zullen leiden. Hij voerde exclusief -maar wel namens paus Benedictus XV en vanaf 1922 onder paus Pius XI- alle onderhandelingen over de hoofden van alle katholieken heen. Pacelli boekte een eerste overwinning toen hij in januari 1924 een concordaat met de deelstaat Beieren afsloot. Op 18 augustus 1925 verhuisde nuntius Pacelli naar Berlijn waar hij in de wijk Tiergarten een prachtig gebouw betrok.

In februari 1929 tekende nuntius Pacelli met de Italiaanse dictator Benito Mussolini, de leider van de Italiaanse fascisten, het Verdrag van Lateranen. Het Vaticaan kreeg aldus de kans om de nieuwe Codex in gans Italië op te leggen, het Rooms Katholicisme werd de enige erkende godsdienst van Italië, het kerkelijk huwelijk werd erkend en het territorium van Vaticaanstad (nauwelijks 2 vierkante kilometer groot) werd vastgelegd. In ruil voor verloren eigendommen en goederen kreeg het Vaticaan een afkoopsom van het equivalent van 85 miljoen dollar. De Italiaanse katholieke partij (PPI: Partito Populare Italiano) kreeg de instructie zich uit het politieke bedrijf terug te trekken.

Op 14 juni 1929 boekt Pacelli een tweede succes in Duitsland door met de deelstaat Pruisen een concordaat af te sluiten. Uiteraard blijft de droom bestaan om voor het ganse Duitse Rijk een superconcordaat af te sluiten. Op 10 december 1929 wordt nuntius Pacelli terug naar Vaticaanstad geroepen en twee weken later tot kardinaal gewijd. Pacelli laat zich opvolgen door kardinaal Orsenigio als nuntius in Berlijn. Op 7 februari 1930 wordt Pacelli officieel als de nieuwe staatssecretaris van de Heilige Stoel geïnstalleerd, en van daaruit de verdere onderhandelingen met Duitsland leiden.

Ludwig Kaas bleek spoedig de belangrijkste schakel te worden tussen kardinaalstaatssecretaris Eugenio Pacelli en Duitsland. Kaas was in 1928 Wilhelm Marx opgevolgd als partijvoorzitter van de christen-democratische Zentrumspartei, en bevond zich in de gedroomde positie om de Duitse christen-democratie van binnenuit te slopen. Wanneer vanaf 1933 Hitler Rijkskanselier werd, beslisten slechts feitelijk twee alleenheersers over het lot van miljoen Duitse katholieken. Begin jaren dertig was Pacelli onderhandelingen gestart om een concordaat af te sluiten met de deelstaat Baden. De machtswisseling van 30 januari 1933 zou alles veranderen.

In 1933 werd Adolf Hitler verkozen tot Rijkskanselier van het Duitse Rijk en Eugenio Pacelli (de latere Pius XII) zag hier zijn langverwachte grote kans liggen om eindelijk een concordaat voor het ganse Rijk met nazi-Duitsland te sluiten, dat gebeurde op 20 juli 1933. In ruil voor dit verdrag eiste Hitler evenwel dat de Zentrumspartei de Machtigingswet zou stemmen die Adolf Hitler tot alleenheerser zou uitroepen. Verder diende de partij zich ook van alle verdere kritiek op de nazi's te onthouden, honderden katholieke kranten en verenigingen onthielden zich 'vrijwillig' van elke sociale en politieke actie. Enkel door immense druk uit te oefenen op de Zentrumpartei, kreeg de priester/voorzitter Kaas de partij zover dat zij mee de Machtigingswet goedkeurde. Dat betekende meteen het einde van de Zentrumspartei. Vrijwel onmiddellijk na de goedkeuring van deze wet eiste Hitler de vrijwillige opheffing van de Zentrumspartei. De democratie was dood want de oppositie was definitief uitgeschakeld en monddood gemaakt en... het Vaticaan had haar verdrag gekregen.

Pacelli noemde het Rijksconcordaat "een historische triomf voor het Christendom", anderen spraken van collaboratie op het allerhoogste niveau. Adolf Hitler toonde zich erg tevreden: "Het Rijksconcordaat heeft Duitsland weer op de kaart gezet en gezorgd voor de sfeer van vertrouwen die zo noodzakelijk is voor de hoognodige strijd tegen het internationale jodendom." En enkele dagen later: "Het feit dat het Vaticaan een verdrag sluit met het nieuwe Duitsland, betekent dat de katholieke Kerk de nationaal-socialistische staat erkent. Door dit verdrag ziet de wereld dat de aantijging dat het nationaal-socialisme een vijand is van de godsdienst, duidelijk een leugen is." Niet enkel Hitler zag dit zo maar eveneens ontelbare gelovigen interpreteerden het verdrag een officiële kerkelijke goedkeuring van het fascisme en sloten zich massaal aan bij het nationaal-socialisme.