Verzet.org - Het Zoenoffer van Dr. Edith Stein. Haar misdaad? Joods geboren...

Op 12 oktober 1891, wordt Edith Stein geboren in de Duitse stad Breslau (na de oorlog Wroclaw genoemd en sindsdien Pools staatseigendom). Zij werd geboren in een joodse familie als het elfde en laatste kind van Auguste Courant (1843-1936) en Siegfried Stein (1843-1893). Het toeval wil ook dat het die dag Yom Kipoer was, de joodse 'dag van verzoening', tot op heden één van de belangrijkste joodsreligieuze feestdagen.

Op haar twintigste jaar studeert zij af aan de Victoriaschool van Breslau, en schrijft zich in 1911 in voor de universiteit. Ze studeert er Germaanse talen, geschiedenis en psychologie. Hoewel ze in haar tienerjaren atheïst was en kind van niet-praktiserende ouders, werd ze sterk beïnvloed door het denken van Max Scheler en voelde zij zich emotioneel tot het christendom aangetrokken. Godsdienst speelde in die tijd geen rol van persoonlijke betekenis voor Edith, maar ze had echter wel groot respect voor andere levensbeschouwingen ontwikkeld.

In 1913 is zij afgestudeerd en begint zij als Dr. E. Stein aan de universiteit van Göttingen te doceren. Hier komt zij in contact met de fenomenoloog Edmund Husserl (1859-1938) en raakt geïnteresseerd in zijn filosofische denkbeelden. Husserl spoort de zijn studenten aan om zonder vooroordelen van welke aard dan ook dingen te leren kennen zoals zij zich voordoen, zoals zij verschijnen. Door zich te keren tot de fenomenen, tot de wijze waarop alles wat is verschijnt, ontstaat er een relatie waarin het subjectivisme en het materialisme overwonnen wordt. Het gekende object en het kennende object maken samen deel uit van een objectieve orde van zijn en waarden. De objectiviteit van de wereld als schepping is door God gegeven.

In 1922 bekeert Edith Stein zich tot het katholicisme nadat ze de autobiografie had gelezen van de zestiende-eeuwse karmelietes Theresia van Avila. Ze schreef dat ze zich 'door de terugkeer naar God weer joods voelde' en meende dat haar bekering tot het christendom 'niet alleen in spirituele zin had plaatsgevonden, maar via het bloed'. Op 1 januari 1922 werd ze katholiek gedoopt in de katholieke kerk in Bergzabern en op 2 februari 1922 krijgt ze haar Vormsel in Speyer.

Van 1923 tot 1931 is zij als lerares aan de slag in het St.-Magdalena-lyceum en het daarmee verbonden instituut voor de opleiding van onderwijzeressen in Speyer. Ze doet vooral vertaalwerk. Tussen 1928 en 1932 verzorgt zij spreekbeurten in binnen- en buitenland. In het voorjaar van 1933 krijgt ze een baan als docente aan het Deutsches Institut für Wissenschaftliche Pädagogik in Münster.

Ondertussen zijn de nazi's op 30 januari 1933 aan de macht gekomen en is Adolf Hitler Reichskanselier van het Derde Rijk. Op 1 april 1933 roept de NSDAP, de partij van Hitler, op tot een nationale boycot van joodse bedrijven. Edith Stein verliest prompt haar baantje bij het instituut. Enkele maanden later, oktober 1933, meld ze zich aan bij het karmelietessenklooster van Keulen. In 1934 legt Edith Stein haar kloostergelofte af bij de Seculiere Orde van de Ongeschoeide Karmelieten (ook Lekenorde van de Teresiaanse Karmel genoemd) waar ze de naam zuster Teresa Benedicta a Cruce aanneemt en zich voor de rest van haar leven als Zuster Benedicta laat aanspreken.

Bij de laatste parlementsverkiezingen die Hitler zal organiseren op 10 april 1933 komen de afgevaardigden van het bureau naar het slotklooster. Een voor een worden de zusters opgeroepen. Op het appèl ontbrak echter zuster Benedicta. ‘En dr Edith Stein?’ vroegen de zusters. ‘Zij is niet kiesgerechtigd’, klonk het laconiek. ‘Wel zeker, geboren in 1891’. Kalm klonk het antwoord: ‘Zij is niet-arisch’.

In de vastentijd van 1933 krijgt Edith toevallig te horen wat de Amerikaanse bladen schrijven over de gruweldaden van de Duitsers. Ze verzoekt om een privé-audientie bij de paus maar wanneer dit niet mogelijk blijkt schrijft zij hem een brief over de toestand van de joden in Duitsland en de manier waarop katholieken reageren of zouden moeten reageren. In die sterk geëmotioneerde brief aan Paus Pius XI smeekte ze hem om een encycliek uit te brengen om daarin 'de tegen de joden gerichte haat, de vervolgingen en het antisemitisme, altijd en overal te veroordelen'.

Ze zal nooit een antwoord krijgen op haar smeekbede. Edith Stein hierover: ‘Ik weet dat mijn brief verzegeld aan de H.Vader is overhandigd. Kort daarna ontving ik de pauselijke zegen voor mij en mijn familie. Hier is het bij gebleven. Naderhand heb ik mij afgevraagd, of mijn brief de H.Vader niet dikwijls voor de geest gekomen zal zijn, daar gedurende de daarop volgende jaren alles stuk voor stuk in vervulling is gegaan, wat ik toen over de toekomst van de katholieken in Duitsland voorspeld had’.

Op 14 september 1936 overlijdt haar moeder. Deze had, ofschoon ze tegen Edith’s bekering was en intrede in de Karmel, naar de Karmel van Breslau-Pawelwitz geweest om te kijken hoe het leven was dat haar dochter leidde. Rosa, de oudere zuster van Edith, had het leven van haar zus op de voet gevolgd en leefde al lang met het idee om katholiek te worden. Vanwege haar moeder had ze dit uitgesteld maar na haar dood reist Rosa af naar Keulen en wordt in de kloosterkapel gedoopt. De witte koormantel van Edith fungeert dan als doopkleed. Haar familie reageert geschokt op het nieuws van de tot het christendom bekeerde Edith Stein en voelt zich verraden in deze tijd van toenemende vervolging. In werkelijkheid heeft Edith nooit haar afkomst geloochend, integendeel: ze blijft zich met het joodse volk verbonden voelen.

De historische oorsprong van de karmelieten/karmelietessen ligt in een ver verleden op de berg Karmel in Noord-Israël. Vanaf 1150 vormen verspreide kluizenaars daar stilaan een gemeenschap. De benaming 'Lievevrouwebroers', zoals ze later in de volksmond zullen genoemd worden verwijst naar deze verering van Onze Lieve Vrouw van de Karmel. Maria was voor de broeders hun patrones, moeder en zuster. Van de kerk en het klooster op de berg Karmel blijft enkel een ruïne over. Onder druk van de veroveringsdrang van de Islam, trekken de karmelieten reeds vroeg in de 13e eeuw naar Europa. Ze vestigden zich daar in de steden onder het statuut van bedelorde (1247). de geschiedenis vertelt dat halfweg die bewogen 13e eeuw de Generale Overste, de heilige Simon Stock, een bijzonder teken ontving van Onze Lieve Vrouw. Tijdens een intense gebedservaring wees ze hem op het scapulier dat hij droeg. Voortaan zou dit het teken zijn van haar moederlijke bescherming voor de Karmelorde, die haar was toegewijd. De karmelieten worden zich in het Westen bewust van hun volledige roeping: het Karmelideaal blijft hoofdzakelijk contemplatief, maar wordt nu verrijkt met een grotere pastorale zorg naar de bevolking toe. De Orde breidt zicht uit over heel Europa. Onder de Zalige Joannes Soreth komt er ook een vrouwelijke tak: de zusters karmelietessen. Ook wordt de grondslag gelegd voor de Lekenorde van de Karmel (1452). Na een periode van interne onrusten achteruitgang in de 15e-16e eeuw, beginnen vanaf 1562 in Spanje twee grote figuren met de hervorming van de Karmel: de H. Teresia van Avila (1515-1582) en de H. Joannes van het Kruis (1542-1591). Beiden zijn kerkleraars en begenadigde mystici. Zij konden niet verhinderen dat hervormingen die zij wilden binnen de orde een splitsing veroorzaakte in de orde. De navolgers van Teresa en Johannes kwamen tot de stichting van een eigen orde, de Ongeschoeide Karmel, ook de Teresiaanse Karmel genoemd. Vanaf die tijd kennen we twee ordes, de Karmel (O.Carm.) en de Hervormde ofwel Teresiaanse Karmel (OCD). Vanuit Spanje, via Frankrijk, komen in de 17e eeuw eerst de zusters karmelietessen en daarna de paters naar Vlaanderen. Op dit moment bestaan er in Vlaanderen 17 'geassocieerden', verdeeld over 5 karmelkloosters. Voor meer specifieke informatie omtrent de Karmel in Vlaanderen en Nederland zie bij bronnen.