Onder het pontificaat van Paus Leo XIII zal het Vaticaanse anti-maçnnisme bijna hysterische vormen aannemen. Paus Leo XIII schreef meerdere encyclieken waarvan Rerum Novarum (Over nieuwe dingen) uit 1891 de bekendste is. Echter, op 20 maart 1884 brengt Leo XIII zijn encycliek 'Humanum Genus' uit. In deze encycliek waarschuwt de paus ervoor dat de Vrijmetselarij onverschilligheid op religieus gebied zou propageren en omwille van de lieve vrede daarom alle geloofsuitingen als gelijkwaardig ziet. De paus gooit -net zoals zijn voorganger Pius IX- alle vormen van vrijmetselarij op één hoop en ziet in de Vrijmetselarij één groot complot.
Die complottheorieën zullen later gretig worden gerecupereerd door extreemrechts en de nazi's in de 20ste eeuw. Zo orakelt Leo XIII over de Vrijmetselarij en haar andere vijanden: "Openlijk en bloot beramen zij de ondergang van de heilige Kerk en wel met de bedoeling de christelijke volken zo mogelijk totaal te beroven van de weldaden die onze Verlosser Jezus Christus hun gebracht heeft" (H.G.3) Vervolgens past Leo XIII de volgende tekst uit de Bijbel op hen toe: "Zie o God, uw vijanden maken gedruis en die U haten steken het hoofd omhoog. Tegen uw volk smeden zij een boos plan en zij beraadslagen tegen uw heiligen. Zij zeggen: komt laten wij hen verdelgen dat zij geen volk meer zijn. (Ps. 82, 2-4)"(H.G.4).
Het is paus Leo XIII die de vrijmetselarij als eerste zal bestempelen als een geheime sekte. Leo XIII: "Veel immers wordt bij hen behandeld als een geheim, dat men volgens hun statuten niet alleen voor buitenstaanders, maar ook voor zeer velen der gewone leden met de uiterste zorgvuldigheid verborgen moet houden. Hiertoe behoren hun geheime en laatste plannen… en de manier en de middelen om deze ten uitvoer te brengen [..] Op zeer behendige wijze slagen zij er in zich te vermommen door het masker aan te nemen van bevorderaars van geleerdheid of wetenschap, die tot wetenschappelijke doeleinden een vereniging hebben gevormd. Zij hebben de mond vol van woorden als 'bevordering van hogere beschaving, liefde voor het mindere volk'. Zij willen, zeggen zij, alleen maar een betere toestand scheppen voor de grote massa en zoveel mogelijk mensen laten meegenieten van de maatschappelijke voordelen. Zelfs al waren al die plannen echt, dan wordt daardoor toch volstrekt niet heel hun werkzaamheid aangegeven".
De paranoïa van Leo XIII neemt haast hilarische proporties aan: "Wie als nieuwe leden zijn aangenomen, moeten verder nog beloven en de verplichting op zich nemen; dat zij aan de leiders en meesters met de grootste volgzaamheid en stiptheid op hun woord zullen gehoorzamen; dat zij op iedere wenk of aanwijzing klaar zullen staan om het bevolene ten uitvoer te brengen. Zo niet, dan verklaren zij zich bereid de strengste straffen en zelfs de dood te ondergaan [..] Welnu, huichelen en het licht schuwen; mensen met de sterkste banden als slaven aan zich willen boeien zonder dat dezen voldoende op de hoogte zijn gebracht; Ze als willekeurige werktuigen in de hand van vreemden voor allerlei misdaad gebruiken; Hun het moordwapen in de hand geven onder voorspiegeling dat ze hiermee aan een straf ontkomen, dat alles is een monsterachtigheid, waartegen de natuur zich verzet" (H.G.14).
Leo XIII beweert ook het uiteindelijke doel te kennen van de Vrijmetselarij: "de totale omverwerping van de godsdienstige en staatkundige orde die het christendom heeft gebracht en het vestigen van een nieuwe (wereld)orde: een orde die beantwoord aan haar ideeën en gegrond is op de beginselen en wetten van het naturalisme." (H.G.15)
Op het hoogtepunt van de ganse antimaçonnieke hetze werd in september 1896 in Trente zowaar een Internationaal Anti-maçonniek Congres gehouden. Maar liefst 36 bisschoppen, 50 episcopale afgevaardigden en meer dan 700 gedelegeerden, waarvan de meerderheid tot de clerus behoorde, waren hierop aanwezig. België stuurde haar kat naar dit Congres maar Nederland zond toch één afgevaardigde: seminarieprofessor J. Zinniq Bergman die een staande ovatie kreeg van de congresgangers toen hij hun mededeelde "dat in zijn bisdom geen vrijmetselaar er openlijk voor durfde uit te komen lid van een loge te zijn."
Aan de vooravond van dit Anti-maçonnieke Congres ontving paus Leo XIII een andere illustere anti-maçonnieker in privé audiëntie: Léo TAXIL. Dit deed zelfs bij de meest conservatieve katholieke leiders de wenkbrauwen fronsen. Deze charlatan die twaalf jaar lang de grootste boosaardige onzin over de Vrijmetselarij via zijn boeken en artikelen had verspreid, zal korte tijd later -19 april 1897- voor het grote publiek bekennen dat al zijn verhalen puur bedrog en verzinsels zijn geweest.
