Verzet.org - Wat is antisemitisme? Een benadering vanuit vier disciplines (van Arkel e.a.)

"Wie Israël zegent, wordt zelf gezegend, wie het vervloekt, vervloekt zichzelf." (Numeri 24:9)

Wat is antisemitisme? bron: Centrum Informatie en Documentatie Israel (CIDI.nl)

Het anders behandelen van Joden dan andere mensen, in het bijzonder het je vijandig opstellen ten opzichte van Joden op grond van vooroordelen, noemt men antisemitisme. Dat gebeurt soms nog steeds, bijvoorbeeld als mensen Joden verwijten dat ze de wereldpolitiek beheersen, terwijl iedereen weet dat dit onmogelijk is voor de 15 miljoen Joden, die er nu nog zijn. Vooral in de Arabische landen hoor je dit soort beledigingen nu nog.

Ook het gezegde dat "de Joden (of Israeli's) zich even kwalijk opstellen tegenover de Palestijnen, als de Nazi's in de Tweede Wereldoorlog" is een antisemitische uitlating. Immers Israel is in een strijd verwikkeld met de Palestijnen, waarbij helaas slachtoffers vallen, soms ook onschuldige mensen, maar het aantal doden (ca 2500) staat niet in verhouding met het aantal vermoorde Joden in 1940-1945. Bovendien hebben de Nazi's 6 miljoen Joden systematisch vernietigd, zonder dat er sprake was van enig conflict, terwijl de Palestijnen merendeels vallen bij gevechtshandelingen. Degenen, die dit soort kromme vergelijkingen maken, rekenen eventuele fouten van Joden de hele groep aan. Zij overdrijven die fouten tot gigantische proporties en proberen daarmee de hele groep in een kwaad daglicht te stellen. Overigens is normale kritiek op Israel en Joden, zoals je die op andere personen en volkeren kunt hebben, niet antisemitisch.

De term antisemitisme werd voor het eerst gebruikt tussen 1870 en 1880 in Duitsland door W. Marr (o.a. in zijn Antisemitische Hefte, 1879). Hij is voortgekomen uit de 19de-eeuwse taalwetenschap, die een indeling naar talen overbracht op die van volken en rassen en het ontzeggen van bepaalde rechten. Met name in het negentiende-eeuwse Rusland heeft het antisemitisme zich gemanifesteerd in pogroms (het massaal vermoorden en beschimpen van Joden door gewapende bendes). Dat had de emigratie van Joden naar Verenigde Staten en de oprichting van zionistische bewegingen, die uiteindelijk tot de stichting van de staat Israël hebben geleid, tot gevolg. Een beroemd geval van antisemitisme in het 19de-eeuwse Frankrijk was de Dreyfus-affaire. De Joodse kapitein Dreyfuss in het Franse leger werd ten onrechte van hoogverraad beschuldigd.

De uiterste consequentie van antisemitisme is getrokken door het nationaal-socialisme in Duitsland na de machtsovername van Adolf Hitler in 1933. Via wetgeving (o.a. de Neurenbergse rassenwetten van 1935) werden joodse Duitsers tot rechteloze burgers gemaakt. De discriminatie van joden breidde zich tijdens de Duitse bezetting van een groot aantal West- en Oost-Europese landen ook tot die gebieden uit en heeft uiteindelijk geleid tot de vernietiging van ca. zes miljoen Europese joden in de concentratiekampen.

Na de Tweede Wereldoorlog hebben zich van tijd tot tijd antisemitische oplevingen voorgedaan, o.a. in Oost-Europa (de anti-joodse artsenprocessen in de Sovjet-Unie [1953], de Slansky-processen in Tsjechoslowakije [1951-1952]), terwijl ook de beperkingen die de Sovjet-Unie oplegde aan de emigratie van joodse burgers als antisemitisme kan worden betiteld. Na de ineenstorting van het communisme zijn in enkele Oost-Europese landen ook rechtsextremistische partijen (o.a. in Rusland) ontstaan die openlijk antisemitische leuzen voeren.

Ook in West-Europese landen en Zuid-Amerika hebben zich na de Tweede Wereldoorlog gevallen van antisemitisme voorgedaan. Schending van joodse begraafplaatsen, bekladding van synagogen en gebouwen van joodse organisaties komen regelmatig voor. In een aantal West-Europese landen zijn in de jaren tachtig, als reactie op de massale immigratie van buitenlanders, rechtsextremistische partijen ontstaan, die vaak ook antisemitische trekken vertonen. In Frankrijk noemde de leider van het Front National, Le Pen, de holocaust "een detail in de geschiedenis". Door het Israëlisch-Arabische conflict zijn er in tal van Arabische landen antizionistische en antisemitische manifestaties geweest, waardoor een massale emigratie van joden uit Arabische landen naar Israël heeft plaatsgevonden.

De oorzaken voor het antisemitisme worden vaak psychologisch en sociologisch verklaard: antisemitisme is een vorm van haat tegen een minderheid, opgewekt door het feit dat deze zich niet aan de meerderheid wil aanpassen, zwak is en een vreemde groep is. Antisemitisme blijkt vaak de kop op te steken in tijden van crisis (misoogsten, epidemieën, oorlogen of de nasleep daarvan). Een belangrijke oorzaak van de hardnekkigheid van het antisemitisme is de opstelling van het christendom en met name de Rooms-Katholieke Kerk, die eeuwenlang leerde dat joden verantwoordelijk waren voor de dood van Jezus. Eerst het Tweede Vaticaans Concilie gaf in 1965 na langdurige beraadslagingen een compromisverklaring uit waarin het antisemitisme veroordeeld werd en werd gesteld dat de hedendaagse joden niet verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor de dood van Jezus. Pas in 1993 bij de erkenning van de staat Israël door het Vaticaan werd officieel het antisemitisme veroordeeld. Over de rol van de Rooms-Katholieke Kerk daarin werd echter geen uitspraak gedaan.

Het antisemitisme is door de eeuwen heen gevoed door talrijke geschriften, o.a. van Johannes Chrysostomus, Luther (Von den Juden und ihren Lügen), Bossuet, Wagner, Hitler en Rosenberg. Van grote propagandistische waarde waren ook de Protocollen van de Wijzen van Sion, die onlangs in bewerkte vorm in de serie "Ruiter zonder paard" in Egypte en andere Arabische landen te zien waren . Ook het beeld van joden in de literatuur, van Shakespeare, Dickens, Balzac tot Dostojevski, Gogol, Celine en Fassbinder is vaak karikaturaal geweest.

Omtrent antisemitisme

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Moslims in de Waffen-SS: de Handschar en Kama Divisie
•  Protocollen van de Wijzen van Zion, brandstof voor antisemieten
•  Negationisten voor de rechter en achter de tralies

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  De ontkenning van de Holocaust. Antisemitisme, racisme en Nieuw Rechts (Gill Seidel)
•  Film-DVD: Protocols of Zion. Did you hear no jews died on 9/11? (Marc Levin) 1 DVD 2006, 92 min zw-wit/kleur
•  Anatomie van een vervalsing - De protocollen van de wijzen van Sion (Ben-Itto Hadassa)
•  De mythe van het Joodse kannibalisme (Prof. dr Pieter W. van der Horst)
•  Het Sacrament van Mirakel. Jodenhaat in de Middeleeuwen (Luc Dequeker)
•  Van jodenhaat naar zelfmoordterrorisme. Islamisering van het Europees antisemitisme (Dr. Hans Jansen)
•  ANGST. Antisemitisme in Polen na Auschwitz. Een historische interpretatie (Jan T. Gross)
•  De Gele Ster - De jodenvervolging in Europa 1933-1945 (Gerhard Schoenberger)
•  De Davidster. De geschiedenis van een symbool (Gerbern S. Oegema)
•  Antisemitisme - In ons? (Dr. M. Albinski)
•  Antisemitisme: een geschiedenis in beeld (Anne Frank Stichting)
•  Diagnose van racisme en antisemitisme in Europa (Dr. Hans Jansen)
•  Jodenhaat en Jodenangst - Over meer dan twintig eeuwen antisemitisme (Dr. C.P. van Andel)
•  Wat is antisemitisme? Een benadering vanuit vier disciplines (van Arkel e.a.)
•  Christelijke oorsprong van racistische jodenhaat (Dr. Hans Janssen)
•  Vijftig vragen over antisemitisme (Anne Frank Stichting en Jaap Tanja)
•  Daders, slachtoffers, omstanders. De Joodse catastrofe 1933-1945 (Raoul Hilberg)
•  Vreemdelingen in een wereldstad (Lieven Saerens)
•  Gewillig België. Overheid en Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog (Van Doorslaer e.a.)
•  Ondergang - De vervolging en verdelging van het Nederlandse jodendom 1940-1945 (Jacques Presser)
•  Kroniek der Jodenvervolging 1940-1945 (Abel J. Herzberg)
•  Duitsland en zijn joden van 1743 tot 1933 (Amos Elon)
•  Het verhaal van de slager. Moord en antisemitisme in Duitsland, 1900 (Helmut Walser Smith)
•  Nazi-Duitsland en de Joden. Delen 1 en 2 (Saul Friedländer)