Verzet.org - Frederik Weinreb - verzetsman en groot schrijver (Rene Marres)

De oorlogsmemoires van de verzetsman Frederik Weinreb (1910-1988), 'Collaboratie en verzet 1940-1945, een poging tot ontmythologisering' (1999), zijn een meesterwerk van realistische, doorleefde beschrijving van een beangstigende werkelijkheid, vooral van de jodenvervolging. De schrijver ervan werd na de oorlog in twee processen veroordeeld voor verraad en oplichting. Later werd hij nog zwart gemaakt in een lijvig Rapport (1976) van het toenmalige Riod en in een proefschrift (1997).

René Marres laat in dit nieuwe boek over Weinreb zien dat de rechterlijke veroordelingen onvoldoende gefundeerd waren, dat het Rapport wrak en hol is en dat het proefschrift even onbetrouwbaar is. Zodende komt er weer ruimte om de geschriften en inzichten van deze anarchistische individualist de ereplaats toe te kennen die ze verdienen.

Weinreb (Lvov/Lemberg 1910 - Zürich 1988) was een joods Nederlander, een economisch doctorandus, die in de oorlog vanaf 1942 lijsten aanlegde, waarop joodse mensen zich konden laten plaatsen om deportatie voorlopig te voorkomen, een zogenaamde "Sperre". Volgens de eerste, Sperre zouden zij, tegen betaling van deviezen of door uitwisseling met Duitsers in het neutrale buitenland, naar het buitenland kunnen emigreren. Weinreb vroeg er na verloop van tijd honderd gulden voor, omdat sommigen anders zijn actie moeilijk serieus konden nemen en omdat hij geld nodig had om joodse mensen te laten onderduiken, maar plaatste arme joden voor niets erop.

Om deze lijst gezag te verlenen verzon hij een Duits generaal in Berlijn, die er achter zou staan. De Nederlandse ambtenaren en de Duitse geloofden Weinreb ,een tijd, zodat zijn lijst inderdaad uitstel bewerkte, maar van emigratie kwam niets: die was fantasie. Dit verzinsel was echter noodzakelijk om de ambtenaren en de Duitse politie aan de Sperre te doen geloven. Weinreb zei overigens dikwijls aan lijstdeelnemers dat emigratie onzeker was, daar de Duitsers hun politiek steeds wijzigden. Toen de Duitsers merkten dat Weinreb hen bedroog "platzte" de Sperre, d.w.z., werd ze opgeheven.

Na maandenlang gevangen hebben gezeten in Scheveningen, waar hij erg mishandeld werd, belandde hij in het doorzendkamp Westerbork. Toen hij hieruit werd vrijgelaten begon hij een tweede Sperre, waardoor hij mensen in dit kamp uitstel van deportatie naar een vernietigingskamp kon bezorgen, maar ook die "platzte" na een tijd. Daama dook hij met zijn gezin in februari 1944 onder. Bron: Belgisch Israëlitisch Weekblad van 3-10 januari 2003

Lees ook in De Groene Amsterdammer van 16 augustus 2003: De tijd zal de waarheid baren