Van 1929 tot Stalins dood in 1953 werden zo'n achttien miljoen dwangarbeiders tot de werkkampen van de Goelag veroordeeld. Naar schatting vierenhalf miljoen van hen keerden nooit terug. Na de val van het IJzeren Gordijn zijn in Rusland talloze documenten toegankelijk geworden: egodocumenten, ambtelijke archieven, gevangenisdossiers en persoonlijke getuigenissen. Anne Applebaum beschrijft de geschiedenis van de sovjetwerkkampen, die een gigantisch systeem vormden van straf en onderdrukking en waar talloze andersdenkenden monddood werden gemaakt.

Het is het verhaal van een geïnstitutionaliseerde wreedheid die alleen met de Holocaust te vergelijken is - van de mildere kampen voor kleine misdadigers tot de verschrikkingen van Kolyma. Applebaum heeft jarenlang onderzoek verricht en heeft met Goelag hét standaardwerk over deze zwarte bladzijde uit de Europese geschiedenis geschreven.

---

Goelag, een geschiedenis is een lovenswaardige wetenschappelijke studie naar een nauwelijks bestudeerd fenomeen uit de Sovjetgeschiedenis: namelijk het uitgebreide netwerk van werkkampen (Goelag) waarin, van 1929 tot 1953, miljoenen mensen (veelal politieke dissidenten) ondergebracht werden om dwangarbeid te verrichten. Reeds in het tsaristische Rusland bestonden dergelijke werkkampen, maar in het Sovjettijdperk, onder het bewind van Lenin en vooral Stalin, werd het systeem geperfectioneerd, en evolueerde het tot een integraal onderdeel van het Sovjetbestel.

In de periode 1945-1953 bereikte het verschijnsel zijn hoogtepunt; de kampen begonnen zelfs een hoofdrol te spelen in de economie van de Sovjet-Unie. Na Stalins dood hebben zijn opvolgers een einde gesteld aan dit systeem van massale dwangarbeid. Toch zal het nog tot het einde van de jaren '80 duren vooraleer de kampen definitief afgeschaft worden. Historici schatten dat van 1929 tot 1953 niet minder dan achttien miljoenen mensen tot de werkkampen van de Goelag veroordeeld zijn geworden.

Ongeveer 4, 5 miljoen mensen overleefden het harde regime niet. Hoewel vele miljoenen het slachtoffer van de Stalinistische terreur waren, zijn deze werkkampen nauwelijks bekend in het Westen. De misdrijven van Stalin wekken niet dezelfde weerzin op als die van Hitler. Volgens Appelbaum heeft dit te maken met het feit dat de communistische idealen van sociale rechtvaardigheid en gelijkheid in het Westen op meer sympathie kunnen rekenen dan de Nazi-leer van racisme en de triomf van de sterken over de zwakken.

Naast de aandacht voor de oorsprong van het systeem, de ontwikkeling tot een belangrijk onderdeel van de Sovjeteconomie, en de ontmanteling na Stalins dood, gaat de auteur ook dieper in op het leven in de kampen. De vlotte schrijfstijl, gecombineerd met de citaten en de gedichten uit de Russische literatuur (Achmatova, Mandelstam) waarmee elk hoofdstuk aanvangt, maken dit allesbehalve een gortdroge studie. bron

---

Over Russische Tsaren, Stalin en de Bolsjevisten

Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•  Stalin en de Joden. Deel 4: De joden krijgen een staat: Birobidjan
•  Kozakkenleider Bogdan Chmielnicki en de judeocide van Nemirov

Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org:
•  Rusland in opstand - 1905, de eerste barst in de Tsarentroon (David Floyd)
•  Wanneer wordt het dag, kameraad? Geschiedenis van de oktoberrevolutie (Jean-Paul Ollivier)
•  De Russische Revolutie (G. Schomaekers)
•  De Russische Revolutie (Robert Goldston)
•  Vladimir Lenin (Hermann Weber)
•  Veertien lezingen aan de Sverdlov-universiteit (Alexandra Kollontaj)
•  Een vergeten oorlog - Polen - Rusland 1920 (Martin Ros)
•  De geschiedenis van de Sovjet-Unie (Z.R. Dittrich en A.P. van Goudoever)
•  Stalin, heerser van het Kremlin (Jan Bauwens met medewerking van Piet Terlouw en H.C. Ebeling)
•  De autobiografie van Stalin (Richard Lourie)
•  Stalin (Rose Tremain)
•  De gelaarsde God - Stalin en de aura van de macht (Piet de Moor)
•  Een andere kijk op Stalin (Ludo Martens)
•  Jozef Stalin (Maximilien Rubel)
•  Hitler en Stalin, parallelle levens (Alan Bullock)
•  Stalin, de Russen en hun oorlog 1941-1945 (Marius Broekmeyer)
•  Zjoekov, maarschalk van de Sovjetunie (Otto Preston Chaney Jr.)
•  Ivans Oorlog. Leven en dood in het Rode Leger, 1939-1945 (Catherine Merridale)
•  Het beleg van Leningrad (Alan Wykes)
•  Ruslands oorlog (Richard Overy)
•  Stalingrad (Geoffrey Jukes)
•  Operatie Barbarossa. De oorlog van Hitler en Stalin (Laurence Rees)
•  Operatie Barbarossa. De Duitse inval in Rusland (John Keegan)
•  Het getto van Odessa. De vernietiging van de joodse gemeenschap in de Oekraïne (Starodinski)
•  Welkom in Siberië. Van spooktrein tot repressie (Walter Roland)
•  De Vredesbeweging in de USSR (Oleg Charchardin)
•  Zes weken in het land van de Sovjets (Albert Minnebo)
•  Ik verkoos de vrijheid (Victor Kravchenko)
•  De Goelag Archipel (Aleksandr Solzjenitsyn)
•  Goelag. Een geschiedenis (Anne Applebaum)
•  De werkelijkheid in Sowjet-Rusland (Aurel von Jüchen)
•  Overleven na de Goelag. Het lot van Stalins slachtoffers na hun kamptijd (Nanci Adler)
•  De laatste dagen - Van de dood van Stalin tot de dood van Beria (Anton Kolendic)
•  Waarom valt Icarus? - Het communistisch netwerk (Jan Debrouwere)
•  Refuseniks - Het drama van de Joodse emigratie uit de Sovjet-Unie (Piet Buwalda)
•  Tussen rode ster en Davidster - Waarom communisme en zionisme aartsvijanden werden (Kris Borms)
•  Vladimir de verschrikkelijke. Zjirinovski en de opmars van extreemrechts in Rusland (Peter Conradi)