Verzet.org - Leopold II & Kongo - Het evenaarsdistrict en het kroondomein 1885-1908 (Daniel Vangroenweghe)

Iedereen weet dat Leopold II een kolonie verwierf in Afrika. De Onafhankelijke Kongostaat, erkend in 1885, werd in 1908 door België overgenomen. Maar hoe die kolonie eigenlijk ter plaatse werd gesticht en uitgebaat werd, weten onze landgenoten niet. Wat de bezetting en de eerste uitbating van de Kongostaat inhield -en de Zaïrezen zijn het niet vergeten- wordt in dit boek uiteengezet.

De aandacht wordt toegespits op het latere Evenaarsdistrict en op het Kroondomein, dat een "privébezit" was van Leopold II en hem vijf miljard huidige Belgische frank opbracht, hoofdzakelijk uit rubber.

De winsten van de exploitatie van rubber rechtstreeks door de staat en door de maatschappijen als de Anglo-Belgian India rubber Company (ABIR) waarin de staat de helft van de aandelen bezat, waren fenomenaal. Deze oorspronkelijke aandelen van de ABIR bedroegen in 1892 500 goudfrank. IN 1903 was de beurswaarde van een aandeel 15.000 goudfrank. De maatschappij zag zich genoodzaakt tienden van aandelen uit te geven om de burgerij toe te laten aandelen te kunnen kopen. Het uitgekeerd dividend in 1892-1894 bedroeg 1 frank. In 1903 was het uitgekeerd dividend 1.200 fra,k; wat meer dan het dubbel is van de originele waarde van het aandeel zelf.

De enorme winsten van het Kroondomein, van de ABIR en van andere rubbermaatschappijen kwamen voort uit dwangarbeid, zodat het evenaarsgebied een "groene hel" was.

De omvang van de verwoestingen, gepaard met hongersnood, voortvloeiend uit dwangarbeid en vlucht, samen met de ongewilde invoer van nieuwe kwalen zoals de pokken en de slaapziekte, hebben tussen 1880 en 1920 de bevolking van de hele kolonie waarschijnlijk met de helft verminderd.

Bepaalde stammen in het Kroondomein werden tot éénderde van hun oorspronkelijk bevolkingsaantal herleid. In onze gebieden hebben we nooit zo'n ramp gekend. Hier wordt de goede trouw van elke koloniaal niet beschreven, maar wel een algemene toestand, een systeem, waarin allen uitbuiters of slachtoffers waren, en vele uitbuiters zich nooit bewust zijn geweest van dit feit.

Dit boek doet, hoe pijnlijk het ook weze, vooreerst nadenken over het feit dat zovele beschaafde, evenwichtige landgenoten betrokken waren bij zovele gewelddaden en vervolgens over de balans van de kolonisatie: wat onze schulden dan wel zijn en dat er schulden zijn.

Daniel Vangroenweghe (1938) is doctor in de culturele antropologie, was medewerker van het Museum voor Midden-Afrika in Tervuren en gastprofessor aan de universiteit van Gent. Hij is lid van de Koninklijke Academie voor Overzeese Wetenschappen in Brussel en van de Société des Africanistes in Parijs. Rood Rubber (1985) over het regime in het Congo van Leopold II is zijn bekendste boek.

In 2004 werd dit boek onder de titel "Rood Rubber - Leopold II en zijn Congo" heruitgebracht bij Uitgeverij Van Halewijck.
Synopsis:
Daniel Vangroenweghe was met Rood rubber in 1985 een van de eersten die in ons land een diepgravend verslag schreef over de gruwelijke handel en wandel van Leopolds bezetting in het hart van Afrika. Zich baserend op tien jaar onderzoek, twintig verschillende archieven uit binnen- en buitenland, nooit eerder gepubliceerde documenten van de onderzoekscommissie en getuigenissen schetst de auteur de structuur, opzet en reikwijdte van de rubberontginning. Dwangarbeid, verwoestingen, honger, epidemieën en uitbuiting decimeerden de plaatselijke bevolking en zorgden voor een ongeziene menselijke tragedie die tot op de dag van vandaag doorloopt. Rood rubber confronteert ons met het feit dat vele evenwichtige en beschaafde landgenoten betrokken waren bij een gewelddadige en mensonwaardige kolonisatie ter verrijking van een monarch die nooit de moeite nam Kongo Vrijstaat te bezoeken. Lees ook op het internet: Geschiedenis van kolonisering en pedagogisering in Belgisch Kongo