Elementaire principes van oorlogspropaganda. Bruikbaar in geval van koude, warme of lauwe oorlog...
Bepaalde vuistregels voor oorlogspropaganda keren in elke oorlog terug. Wie een oorlog voorbereidt zal zich onverdroten en zonder enige
schaamte op deze principes beroepen. Bij de oorlog in Irak is dat niet anders. De oorlogsretoriek draait op volle toeren.
De historica Anne Morelli analyseert de mechanismen van de oorlogspropaganda en geeft intien punten weer hoe de geesten worden
gewonnen voor de oorlog, hoe de mentale sabels worden geslepen. 'Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'
Hermann Göring:
Natuurlijk willen de gewone mensen
geen oorlog maar uiteindelijk zijn het de leiders van het land die de politiek bepalen, en het is altijd een eenvoudige
zaak geweest om mensen zo ver te krijgen, of het nu een democratie is of een fascistische dictatuur, of een parlement of
een communistische dictatuur. Stem of geen stem, het volk kan er altijd toe gebracht worden om haar leiders te gehoorzamen.
Dat is gemakkelijk. Het enige wat je moet doen is hen vertellen dat ze worden aangevallen, en de pacifisten beschuldigen
van gebrek aan patriottisme en zij het land blootstellen aan het gevaar. Het werkt in elk land op dezelfde wijze."
Synopsis van Epo VZW.
Oorlogspropaganda is een essentiële bezigheid die misschien zo oud is als de mensheid zelf. Zeer overzichtelijk en duidelijk,
van de Eerste Wereldoorlog tot de Balkanoorlog, toont Anne Morelli hoe de geesten gewonnen worden voor de oorlog, hoe de
mentale sabels geslepen worden. Bepaalde vuistregels en methodes keren telkens terug.
Morelli laat ze de revue passeren en legt telkens de link met de wereld van vandaag. Morelli: '
Ik ben geen futurologe,
ik ben historica en ik beweer helemaal niet dat we vanuit het verleden perfect de toekomst kunnen voorspellen. Maar de
analyse van de mechanismen van de oorlogspropaganda geeft ons de mogelijkheid ons in te beelden hoe de publieke opinie
gekneed wordt en voorbereid op de komende oorlog van de VS tegen Irak.'
Lord Arthur Ponsonby werd wellicht het meest bekend voor dit citaat: "
When war is declared, truth is the first casualty"
[
Als de oorlog is afgekondigd, is de waarheid het eerste slachtoffer]
Inleiding. Dank U Lord Ponsonby.
Toen de Université libre de Bruxelles mij de cursus "historische kritiek" toevertrouwde, raadde professor Stengers, bij wie ik mijn
opleiding had gevolgd, mij ten stelligste twee werken aan als bedlectuur, maar ook als basis voor deze cursus. Het eerste boek was
er een van Jean Norton Cru over het fenomeen getuigenissen. De auteur plaatste heel wat vragen bij de verhalen van ooggetuigen in
oorlogstijd. Het tweede was het verontrustende boek van Arthur Ponsonby, dat in 1928 in Londen was uitgegeven onder de titel
Falsehood in Wartime. De auteur is zelf een fascinerend man, die enige aandacht verdient. Zijn bedenkingen over de oorlogspropaganda tijdens de Eerste
Wereldoorlog hebben mij erg gestimuleerd en liggen - bijna een eeuw later - aan de basis van dit boekje.
Arthur Ponsonby (1871-1946) is een telg uit een vooraanstaande Britse familie. Deze baron ziet het levenslicht in Windsor Castle,
want zijn vader is niemand minder dan de privé secretaris van queen Victoria. Na studies in Eton en Oxford - zoals dat in die
kringen hoort - stapt hij in de Britse diplomatie. Later wordt hij afgevaardigde van de liberale partij (erg gedurfd op dat
ogenblik!) in het House of Commons. Hij staat in 1914 vijandig tegenover een deelneming van Groot-Brittannië aan de oorlog en
sluit zich aan bij Labour (wat allesbehalve normaal is voor een aristocraat van die tijd!). Hij wordt vertegenwoordiger van de
Britse socialisten in het Lagerhuis en later in het Hogerhuis.
Hij wordt opgenomen in de Labourregeringen en wordt onder meer onderstaatssecretaris van Buitenlandse Zaken en minister van
Transport. Later leidt hij de oppositie van Labour in het Hogerhuis. Als Labour zich in 1940 aansluit bij de Union sacrée, blijft
Arthur Ponsonby trouw aan zijn pacifistische overtuiging en breekt hij met zijn partij. In oktober 1914 had hij samen met drie
vooraanstaande liberalen (Norman Angell, Edmund D. Morel en Trevelyan) en Labourleider Ramsay Mac-Donald de Union of Democratic
Control opgericht. Deze organisatie stelde zich tot doel een permanente publieke controle uit te oefenen op het buitenlandse
beleid van Groot-Brittannië.
Ondanks de vervolgingen waaraan de leden waren blootgesteld, publiceerde de Union tijdens en na de Grote Oorlog pamfletten, waarin
de officiële propaganda van de Britse regering werd bestreden. De actie van deze unie werd ook naar het buitenland verlegd, via
het maandelijkse tijdschrift Foreign Affairs dat als ondertitel A Journal of International Understanding meekreeg. De Union of
Democratic Control (UDC), waarvan Arthur Ponsonby één van de stichters was, werkte in Frankrijk nauw samen met de zusterorganisaties
Société d'études sur la guerre en Union populaire pour la paix. Ze had onder meer de publicatie gepatroneerd van het werk van
Georges Demartial: "Comment on mobilisa les consciences".
Arthur Ponsonby is een pacifist, die uiteraard niet ontkent dat oorlog de gelegenheid is voor talloze gruweldaden, geweld en
barbarij. Maar in zijn boek legt hij vooral de nadruk op het ontrafelen van een reeks leugens, die tijdens de Eerste Wereldoorlog
werden bedacht en gepropageerd, om diverse lagen van de bevolking aan te zetten tot verontwaardiging, afschuw en haat en dus om
de passies van het volk aan te wakkeren om in het Groot-Brittannië van toen, waar de legerdienst nog niet verplicht was, voldoende
vrijwilligers te rekruteren.
Hij beschrijft de leugens die in Duitsland, Frankrijk, de Verenigde Staten en Italië werden verspreid, maar vooral wat hij vanuit
zijn positie in Groot-Brittannië had kunnen analyseren, waar de officiële propagandadienst werd geleid door Lord Northcliffe.
Arthur Ponsonby heeft enkele essentiële mechanismen van de oorlogspropaganda beschreven, die in tien "geboden" kunnen worden
samengevat. Ik heb deze tien "geboden" gesystematiseerd in tien hoofdstukken, die de draad vormen van dit werk. Bij elk van deze
elementaire principes van de oorlogspropaganda heb ik willen aantonen dat ze niet alleen werden gebruikt tijdens de Eerste
Wereldoorlog. Ze duiken regelmatig op bij de oorlogvoerende partijen, zelfs tijdens zeer recente conflicten.
Het is niet mijn bedoeling de zuiverheid van de intenties bij de enen of de anderen na te gaan. Ik ben niet op zoek gegaan naar
wie de waarheid vertelt en wie liegt, wie te goeder trouw is en wie niet. Mijn enige bedoeling is de principes van de propaganda
te illustreren, die unaniem worden gebruikt en er de mechanismen van te beschrijven. Ook al valt een en ander makkelijker op bij
"warme" oorlogen, de "koude" of "lauwe" oorlogen passen even goed de oude, gemakkelijke en erg efficiënte principes van
Ponsonby toe...
Bekijk ook deze andere werken van Anne Morelli op Verzet.org:
•
Racisme: een element in het conflict tussen Vlamingen en Franstaligen? (met o.m. Anne Morelli)
•
Elementaire principes van oorlogspropaganda
•
Grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië
•
Belgische Emigranten
•
Geschiedenis van het eigen volk - De vreemdeling in België van de prehistorie tot nu (Onder de redactie van A. Morelli)
•
Nationalisme in België. Identiteiten in beweging 1780-2000 (Kas Deprez, Louis Vos, Anne Morelli e.a.)
•
De IJzertoren - Onze trots en onze schande (Johan Anthierens met o.a. Anne Morelli)
