Cesar De Paepe (1841-1890) was, naast Edmond Van Beveren (1852-1897), één van de
grondleggers van de Belgische Werkliedenpartij en van de socialistische structuren in België en Vlaanderen.
5 april 1885: een honderdtal arbeiders vergaderen in de Brusselse zaal De Zwaan. Ze verenigen er hun vakbonden, ziekenfondsen
en coöperatieven in één sterke Belgische Werkliedenpartij (BWP). Wat levert, in 1985, een terugblik op de geschiedenis
van die socialistische partij op?
Politiek, het is bekend, is een kwestie van macht. Daarom doet dit boek meer dan alleen het geheugen opfrissen over de afgelopen eeuw
partijgeschiedenis. Het gebruikt die geschiedenis vooral om deze centrale vragen te beantwoorden: hoe hebben de Belgische socialisten
gepoogd macht te veroveren; en als ze daar in een bepaalde mate slaagden, wat hebben ze dan met die macht gedaan?
Een eeuw socialistische doctrine, een eeuw socialistische praktijk dus. Binnen of buiten het parlement? Binnen of buiten de regering?
Binnen of buiten het kapitalisme? Een beschrijving van honderd jaar socialisme zit voor 'eeuwige' dilemma's.
De samenstellers -Jaak Brepoels, Luc Huyse, Mark Schaevers en Frank Vandenbroucke- bundelen ook bijdragen van Herman Balthazar, Walter Debrock, Oscar Debunne,
René De Preter, Lieven De Winter; André Pletinckx, Bernard Tuyttens en Els Witte.
Synopsis
Wikipedia.nl
De
Belgische Werkliedenpartij (BWP), opgericht in 1885, was de eerste socialistische partij van België. De partij ontstond in
1877 als eerste socialistische partij in Vlaanderen met de naam 'Vlaamsche Socialistische Arbeidspartij' (VSP). De Gentse
voorman
Edmond Van Beveren maakte het programma van de partij. Op het stichtingscongres Mechelen hadden zestien Vlaamse
afdelingen afgevaardigden gestuurd. Merkwaardig genoeg konden de toen bestaande socialistische groeperingen uit Wallonië geen
bindende ideologie creëren.
In 1880 fuseerde de partij met Brusselse socialistische groepen en nam een nieuwe naam aan:
Belgische Socialistische Partij
(BSP) (een naam die men in 1945 opnieuw aan zou nemen). In 1885 verbond men zich met de Waalse socialistische partij onder
de naam Belgische Werkliedenpartij. Het voornaamste strijdpunt van de BWP was het algemeen stemrecht voor mannen. Door de
grote aanhang voor dat punt kon er een socialistische zuil ontstaan. Al in 1893 was het algemeen enkelvoudig stemrecht voor
mannen een feit. De ideologie van de partij werd vastgelegd in het Charter van Quaregnon, dat in 1894 werd opgesteld.
De partij verkreeg electoraal succes in Brussel en Wallonië; in Vlaanderen was dat vooralsnog alleen in Gent het geval. Het
bleef heel lang een partij die enkel in de steden succes scoorde. Edward Anseele was de eerste Vlaamse
BWP-volksvertegenwoordiger in de België. Rond 1900 verschenen de socialistische bladen Vooruit en Volksgazet voor het eerst
waarmee een groter publiek bereikt kon worden. In 1909 bereikte de BWP in Gent een mijlpaal toen hun eerste schepenen benoemd
werden.
Tijdens de bezetting gedurende de Eerste Wereldoorlog slaagde de BWP er ondergronds in een duurzame samenwerking aan te gaan
met andere sociale organisaties. Edward Anseele werd na de oorlog de eerste socialistische minister met als portefeuille
Openbare Werken en Wederopbouw. Hij realiseerde zaken als de achturige werkdag, de oprichting van het Nationaal Krisisfonds
voor werklozen en de afschaffing van de beperkingen op het stakingsrecht. Daardoor sloeg de partij ook aan in Vlaanderen
waar een kwart van het electoraat BWP ging stemmen.
In het Interbellum bleef de BWP een constante regeringspartij. In 1935 werd Hendrik De Man Minister van Openbare Werken en
Opslorping van Werkeloosheid. Tijdens deze periode ontwikkelde hij de ideeën voor zijn Plan van de Arbeid waarin hij een
strakke plan-economie met corporatistische trekken voor België trachtte uit te stippelen. In 1939 werd hij partijvoorzitter.
In juni 1940, ruim een maand na de inval van de Duitsers, ontbond Hendrik De Man de partij. Hij besloot, met enkele
medestanders, mee te gaan werken aan De Nieuwe Orde die de bezetter in Europa zou doorvoeren en werd zodoende een
collaborateur.
De rest van de partijtop werkte echter, voornamelijk in ballingschap, aan de heroprichting na de bevrijding. Op het Congres
van de Overwinning in Brussel, van 9 tot 11 juni 1945, werd de BWP omgedoopt tot de
Belgische Socialistische Partij (BSP).
In het Frans heette de partij
Parti Socialiste Belge (PSB). De doctrine van de BWP, het Charter van Quaregnon (geschreven
door Emile Vandervelde), werd verder gevolgd door de BSP.
Als belangrijkste Vlaamse BSP-politicus geldt Achille Van Acker die na de oorlog veel sociale voorzieningen, behartigd door
een Minister van Sociale Zaken, invoerde. De partij werd op regeringsniveau een speelbal van een CVP die na de invoering
van het algemeen stemrecht voor vrouwen en de Koningskwestie de absolute meerderheid veroverde, maar even goed liever met
de liberalen van de PVV een regering vormde.
Als gevolg van deze politieke patstelling en de opkomende taalpartijen verstarde de partij. Bij ideologische
wijzigingspogingen, ook op 'Buitengewone Congressen', werd elke afwijking van het Charter van Quaregnon consistent verworpen
(bijvoorbeeld door co-voorzitter André Cools, in november 1974). In 1977 splitste de unitaire BSP-PSB zich in twee
onafhankelijke partijen in Wallonië en Vlaanderen, die voortaan respectievelijk
Parti Socialiste (PS) en
Socialistische
Partij (SP) heetten. Door een ruzie binnen deze partij (SP-PS) trokken in 1978 de Waalse socialisten zich terug en werd de
naam van de SP vervangen door de naam Vlaamse Socialisten. Aldus gingen meer dan 100 jaar na de stichting van de
Vlaamsche Socialistische Partij de Vlaamse en de Waalse socialisten opnieuw hun eigen weg.
In 1980 veranderde de partij de naam weer terug en werd weer de Socialistische Partij (SP). In 2001 veranderde de partij de
naam in Socialistische Partij Anders of ook wel
Sociaal Progressief Alternatief (SP.a). In 2002 sloot de partij een kartel met het
links-liberale regionalistische splinterpartijtje spirit, een afsplitsing van de ter ziele gegane Vlaams-nationalistische
Volksunie.
Lees ook dit artikel:
•
De SP tussen 1978 en 1998: Tussen revisionisme en zwarte zondag
Lees ook deze artikels op Verzet.org:
•
Opkomst extreemrechts. Deel 3: De moord op Pot & Grijp en de Groote Staking
•
Hendrik De Man had een Plan en verdwaalde in de collaboratie.
•
Opkomst extreemrechts. Deel 1: Economische crisis in de jaren dertig
Het Linkse Verzet in België
Lees ook deze boekbesprekingen op Verzet.org (eigen collectie):
• Door arm Vlaanderen (Auguste De Winne)
• Zou men armoe lijden? Een eeuw kroostrijke gezinnen in Vlaanderen (Vic De Donder)
• Alles is omgekeerd. Hoe de werklieden vroeger leefden 1848 - 1918 (Pol De Witte)
• De volle vrijheid (Frans Boenders)
• De Antwerpse dokwerker 1830-1940 (Karel Van Isacker s.j.)
• Afscheid van de havenarbeider 1944-1966 (Karel Van Isacker s.j.)
• Wat zoudt gij zonder 't werkvolk zijn? Anderhalve eeuw arbeidersstrijd in België. Deel 1: 1830-1966 (div. auteurs)
• Madame est servie. Leven in dienst van adel en burgerij (1900-1995) (Diane De Keyzer)
• Pamflet over een verborgen verleden - Links en de Vlaamse Beweging(1780-1914) (Walter Debrock)
• Jef Van Extergem en de Vlaamse Beweging (Christian Dutoit)
• Herman Vos. Van Vlaams-nationalisme naar Socialisme (Bernard Van Causenbroeck)
• De Antwerpse burgemeesters van 1831 tot 2000 (Lode Hancké)
• Edward Anseele. Ter ere (div. auteurs)
• Eeuwige dilemma's - Honderd jaar socialistische partij (Brepoels, Huyse, Schaevers)
• Van Verzet tot Koude Oorlog 1940-1949: machtsstrijd om het ABVV (Rik Hemmerijckx)
• Vereenigd zijn we alles, onvereenigd zijn we niets. 100 jaar socialistisch textielsyndicalisme 1898-1998 (Ludion/AMSAB)
• Wording en strijd van het socialistisch vakverbond van Antwerpen (Geert Van Goethem)
• Vaandels ruisen, vuisten groeten 1 & 2. Honderd jaar socialistische beweging in Sint-Niklaas (Geert van Goethem/AMSAB)
• 100 jaar 1 mei. De geschiedenis van een strijddag (Denise de Weerdt, Frank Vandenbroucke e.a.)
• 1885-1985: Honderd jaar Socialisme een terugblik (AMSAB)
• Geschiedenis van de Socialistische Partij. Sint-Truiden (Paul Butenaerts, Paul Goyens e.a.)
• 20 jaar syndicale kroniek (Vic Thijs)
• Beelden van een staking (Fernand Demany)
• De januari-revolte te Leuven (Pol Goossens e.a.)
• De socialistische partij. Geschiedenis, mythen en feiten (Serge Deruette en Kris Merckx)
• Stockholm 1917. Camille Huysmans in de schaduw van titanen (Wim Geldolf)
• Camille Huysmans, Burgemeester van Antwerpen 1933-1940 (Rob Roemans en Hilda van Assche)
• Camille Huysmans. Het enfant terrible. 1871-1968 (Jan Hunin)
• Camille Huysmans en Lode Craeybeckx 1922-1968 (Wim Geldolf)
• De moord op Lahaut - Het communisme als binnenlandse vijand (Rudi Van Doorslaer - Etienne Verhoeyen)
• Zij droegen de rode vlag - De legendarische leiders van de socialistische strijd (Nic Bal)
• Mijn wankele wereld. Vier jaar in het socialistisch verzet (Nic Bal)
• De mens is wat hij doet. BRT-memoires (Nic Bal)
• De Belgische radio-omroep tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het NIR-INR in het verzet, 1939-1944 (Greta Boon)
• Van Bevrijding naar Vrijheid. De media tijdens en na de Tweede Wereldoorlog (red. W. Calewaert)
• België in de Tweede Wereldoorlog. Delen 1 t/m 10 (Maurice De Wilde en vele anderen)
• Jaarboek van de Vlaamse Televisie 1959-1960 (Jef Anthierens)
• Het Mijnalarm, een dossier (Maurice De Wilde)
• De fakkel in het oor. Media, democratie en commercie (Mark Van de Voorde, Guido Vanheeswijck, Hendrik Opdebeeck en Ernest Henau)
• De Verenigde Naties. Ideaal en werkelijkheid (P.R. Baehr en L. Gordeneker)
• Het Parlement 1831-1981. Exponent van een democratische samenleving (Kamer en Senaat)
• Anatomie van de gummiknuppel (Wolf Kielich)
• Macht zonder gezag. Democratie: holle leuzen of bloedige ernst? (George Jeunhomme)
• We leven toch in een vrij land? Rechten en vrijheden in België (Colette Braeckman en Marc De Kock)
• Over de doodstraf. Het recht op leven als mensenrecht (Karel Oosting)
• De Rechten van de Mens (M.B.W. Biesheuvel en C. Flinterman)
• Mensenrechten Hier en Nu. 100 jaar mensenrechtenbeweging in België 1901-2001 (diverse auteurs)
• De Internationale Bescherming van Minderheden (James Fawcett en Leo Kuper)
