Op de foto: Molotov (l) en von Ribbentrop (achter Molotov rechts) en Stalin (uiterst rechts) tekenen op 23 augustus 1939 een niet-aanvalsverdrag tussen Rusland en Duitsland.


Het non-agressieverdrag bleek slechts een deel van het pact te vormen. In een aantal geheime protocollen (aanhangsels) werden afspraken gemaakt over de grenzen van de invloedssferen van de twee na een toekomstige 'territoriale en politieke herschikking'. Polen werd tussen de twee ondertekenaars verdeeld, de Baltische staten Finland (echter met veel tegenstand), Estland, Litouwen en Letland kwamen in de Sovjet-sfeer, evenals delen van Roemenië (Bessarabië en Noord-Boekovina).

Een week na de ondertekening viel Duitsland Polen binnen en begon de Tweede Wereldoorlog. Op 17 september 1939 viel de Sovjet-Unie Polen uit het oosten binnen om zijn deel van de buit binnen te halen. De Russische legers ontmoetten de Duitse, en vierden hun samenwerking met een grote parade in Brest-Litovsk, dat nu een Russische stad aan de Duitse grens was geworden. Op orders van Stalin worden vervolgens tienduizenden Poolse officieren en intellectuelen vermoord in Katyn, met het oog op het breken van het Poolse verzet tegen de Russische overheersing.

De volgende stap was de bezetting van Estland en Letland. Tot ergernis van Hitler werd ook Litouwen bezet, dat aan Duitsland was toegewezen. Later zouden delen van Finland en Roemenië volgen. Duitsland bezette West-Polen, Denemarken en Noorwegen, en verzekerde zich van dominantie over de Balkan. bron

Het verhaal in dit boek begint op 28 juni 1914, in Sarajevo ­ het letterlijke startschot voor de Eerste Wereldoorlog. Het eindigt op 21 juni 1941: de dag dat Stalin de leiders in het Kremlin bijeenroept en de leiding van de weerstandsoorlog tegen de fascisten in handen neemt. Daartussen ligt een kluwen van economisch, politiek, militair, diplomatiek en ideologisch materiaal. Het is bijzonder leerrijk dit stap voor stap mee te ontwarren.

Het Molotov-Ribbentrop-pact blijft na vijftig jaar even controversieel, zowel in Oost als in West. Lieven Soete werkt rond dit pact een magistrale en tegelijk uitdagende studie uit. Hij sleept de lezer mee in een fascinerende tocht door het complexe labyrint van het Interbellum.

Het netwerk van economische, sociale en politieke factoren ontrafelt hij door de feiten zorgvuldig op een rij te zetten en duiding bij die feiten wordt haast uitsluitend verstrekt door de hoofdrolspelers van dit stuk geschiedenis uitgebreid aan het woord te laten: van Lenin en Trotski, over Hitler, Chamberlain, Churchill, Stalin, Molotov, tot Dimitrov en Tito.

Er tekenen zich een aantal hoofdlijnen af die rechtstreeks doorschieters hebben naar de actualiteit: Polen, de Baltische staten, de Oost-Westverhouding. Dit boek roept bovendien heel wat vragen op over de moraliteit in de buitenlandse politiek.

Lieven Soete (º1944) geeft sinds 1980 seminaries rond het thema van dit boek.